apmkadeh.com

هشتم صفر ؛ سال روز ارتحال مرجع عالی قدر آیت الله خویی (11 دی)

مرجع عالی قدر آیت‏ الله العظمی سیدابوالقاسم خویی

شرح احوال

سید ابوالقاسم در 15 ماه  رجب 1317 هـ . ق در شهر « خوی » دیده به جهان گشود .

چند ماه بود که آیت اللّه سید علی اکبر در انتظار فرزند به سر می برد . روزی هنگام تدریس در حوزه عملیه خوی ، ناگهان آقا سلمان ، یکی از شاگردانش سراسیمه وارد کلاس درس شد و به استاد گفت : خوابی دیده ام که پیامی برای شما دارد . دیشب در عالم رؤیا حضرت علی علیه السلام را دیدم که فرمود : به سید علی اکبر بگو «حمل عیالش پسر است ، اسم او را ابوالقاسم گذاشتم و برای او مقام و منزلت بلندی خواهد بود».

پدرش آیت‏الله حاج سید علی‏ اکبر فرزند سید هاشم موسوی خویی ، از شخصیت‏های برجسته خوی بود که به سال 1285هـ در خوی زاده شده و به سال 1371ه درگذشته است .

وی بدنبال اختلاف علما در جریان نهضت مشروطیت در سال 1328هـ . ق به نجف اشرف مهاجرت کرده و در آنجا رحل اقامت گزیده است .

سید ابوالقاسم ، دوران کودکی و نوجوانی را  زیر نظر پدر بزرگوارش گذراند و مقدمات علوم عربی و صرف و نحو و قرآن را از وی آموخت . در سال 1330هـ به همراه برادرش سید عبدالله خویی ، رهسپار نجف اشرف شد و به پدرش پیوست .

اجتهاد

وی پس از 20 سال تحصیل در نجف اشرف ، به درجه اجتهاد رسید . مشهور است که پس از انتشار جلد اول کتاب « اجود التقریرات » خویی ، که تقریر دروس آیت‏الله میرزای نائینی است ، وی را به عنوان یک مجتهد جوان در حوزه نجف معرفی کرده ، جمع کثیری از علمای بزرگ در سال 1352 قمری به مقام اجتهادش گواهی دادند . 

هوش و ذکاوت 

سید ابوالقاسم از دوران کودکی و نوجوانی، در میان دوستان و خویشاوندان به ذکاوت و استعداد سرشار معروف بود و در اندک زمانی، گوی سبقت را از همگان ربود . استاد او سید عبد العزیز طباطبایی نقل می کند : « زمانی ایشان در حالی که 15 سال بیش تر نداشت ، در صحن مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام به حضور آیت اللّه سید محمد کاظم یزدی رسید و از مسأله ای پرسش نمود . مرحوم سید پاسخی داد ، امّا آقای خویی قانع نشد و گفت : « شما در کتاب عُروة خلاف این را می فرمایید» . مرحوم سید پس از رجوع به کتاب ، صحبت آقای خویی را تصدیق نموده ، به پدرشان فرمود : « قدر این بچه ات را بدان ؛ او آینده درخشانی خواهد داشت . »

عشق به عبادت و ولایت 

آیت اللّه خویی در کنار تحصیل و تدریس ، هرگز از اهمیت عبادت ، زیارت ، دعا و ذکر غافل نبود و سال های پربرکت عمر خویش را با اُنس به همین ادعیه و زیارات گذراند . با وجود این که ایشان از برجسته ترین مُدرّسان حوزه علمیه نجف بود و بیش تر اوقات خویش را صرف مطالعه و تحصیل و تدریس می کرد ، ولی عشق و علاقه به پرودرگار متعال ، شب های چهارشنبه او را به مسجد سهله ـ ده کیلومتری نجف ـ می کشانید و چنان از شمیم عطر عبادت سر مست می شد که چهل شب چهارشنبه پشت سرهم در آن مسجد بیتوته کرده تا صبح با مولا و خالق خویش راز و نیاز می کرد . جذبه ولایت اباعبداللّه الحسین علیه السلام او را چنان شیدای خویش می کرد که گاه چهل شب جمعه به کربلا می رفت . آیت اللّه خویی هر روز پیش از درس به حرم مطهر حضرت علی علیه السلام مشرف می شد و    همین ارتباط با پروردگار و ائمه اطهار علیهم السلام را رمز پیشرفت و موفقیت خویش می دانست .

ساده زیستی

آیت اللّه خویی این مرجع بزرگ در زندگی ، بی آلایش و ساده بود و از ت  جمّل و ر فا ه دوری می کرد و سفره هایش را غذایی ساده تشکیل می داد . او در صرف وجوهات شرعی ، کاملاً احتیاط و تا حد امکان از استفاده وجه شرعی در مصارف شخصی ، خوددای می کرد . ایشان از جوانی تا سنین بالا که مرجعیت والا و عظیمی پیدا کرد ، زیّ طلبگی و زندگی ساده و بی پیرایه خود را از دست نداد .

دستگیری از ضعیفان 

از ویژگی های اخلاقی آیت اللّه خویی ، این بود که هر جا احساس می کرد عده ای به کمک و رسیدگی نیاز دارند ، بدون درنگ به یاری آنان می شتافت و مؤیّد این مطلب مؤسسات خیریه ایشان در ایران و کشورهای مختلف جهان است . اهتمام ایشان به زندگی فقیران و یتیمان به ویژه در ماه های رمضان و ذی الحجه بیش تر می شد . آیت اللّه خویی با وجود تمام مشکلات ، سرپرستی بسیاری از خانواده های اُسرا ، مفقودان و شهیدان جریانات عراق را به عهده گرفته بود .

وقت شناسی 

آیت اللّه خویی تا نیمه شب بیدار می ماند و مطالعه می کرد . سپس کمی خوابیده و پس از آن یک ساعت و نیم به اذان صبح مانده بیدار می شد و به تهجّد و قرائت قرآن می پرداخت . ایشان اوقات شبانه روز خود را به تدریس ، مطالعه ، عبادت ، جواب به استفتاءات ، تألیف کتاب و نمازجماعت تقسیم کرده بود و از کم ترین زمان بیش ترین بهره ها را می برد .

تجلیل از علم 

آیت اللّه خویی به علم و دانش عشق می ورزید . او از کودکی و نوجوانی ، با علم و دانش خو گرفته بود و از این رو ، برای علم و عالم احترام فراوانی قائل بود . گاه در مناسبت های مختلف از شاگردان فاضل خود مانند شهید صدر و علاّمه محمد تقی جعفری نام برده و مقام فضل و دانش آنان را می ستود . آیت اللّه خویی به استاد خود مرحوم میرزای نائینی بسیار علاقه مند بوده ، احترام خاصی برای ایشان قائل می شد . هنگامی که علما به نجف می آمدند ، ایشان خود به دیدار آن ها می شتافت .

وفات

او در روز شنبه ، ۸ صفر ۱۴۱۳ ـ ۱۷ مرداد ۱۳۷۱ ، به علت بیماری قلبی در سن ۹۴ سالگی ، در کوفه درگذشت .

خبر درگذشتش مایه وحشت بعثیان عراقی شد و حزب بعث در شهرهای نجف و کوفه حکومت نظامی برقرار کرد و نیروهای عراقی به حالت آماده باش درآمدند . وی که هم چون جدّش موسی بن جعفر علیه السلام به طاغوت زمان گرفتار شده بود ، پس از وفات همانند مادر مظلومه اش فاطمه زهرا علیهاالسلام ، غریبانه به خاک سپرده شد . رژیم بعث عراق ، حتی در نجف اشرف هم اجازه تشییع جنازه نداد و آن مرجع بزرگ ، در نیمه های شب و با حضور مأموران امنیتی رژیم بعث و تعداد بسیار اندکی از شاگردان و خانواده اش ، پس از اقامه نماز توسط آیت اللّه سید علی سیستانی ، غریبانه و مظلومانه ، در صحن شریف مولی الموحدین علی بن ابی طالب علیه السلام در مسجد خضراء که جایگاه درسش بود ، به خاک سپرده شد .

اساتید :

برخی از استادان مشهور آیت‏الله خویی ، عبارتند از آیات عظام :

1 ـ شیخ فتح‏الله شریعت اصفهانی (م 1339ه)؛

2 ـ حاج شیخ مهدی مازندرانی (م 1342ه)؛

3 ـ میرزا حسین نائینی (م 1352ه)؛

4 ـ شیخ محمدجواد بلاغی (م 1352ه)؛

 5 ـ میرزا علی‏آقا شیرازی فرزند میرزای شیرازی (م 1355ه)؛

 6  ـ سیدحسین بادکوبه‏ای (م 1358ه)؛

 7 ـ آقا ضیاءالدین عراقی (م 1361ه)؛

8 ـ شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، معروف به «کمپانی» (م 1361ه)؛

 9 ـ شیخ مرتضی طالقانی (م 1370ه)؛

 10 ـ سیدابوالقاسم خوانساری (م 1380ه).

آیت اللّه خویی درباره استادان بزرگوار خود در فقه و اصول چنین می گوید : « من درس خارج را در محضر تعدادی از استادان بزرگ آن زمان آموختم ، ولی در میان آنان از پنج نفر نام می برم که خداوند روح آن ها را قرین رحمت فرماید : آیت اللّه شیخ فتح اللّه معروف به شیخ الشریعه ، آیت اللّه شیخ مهدی مازندرانی ، آیت اللّه شیخ ضیاء الدین عراقی ، آیت اللّه شیخ محمد حسین اصفهانی معروف به کمپانی و بالاخره آیت اللّه شیخ محمد حسین نائینی ». ایشان در ادامه می فرمایند : « من از دو استاد اخیر بیش تر بهره بردم و یک دوره کامل از اصول را نزد آنان فراگرفتم . مرحوم نائینی آخرین استاد بزرگوار من بود که تا آخر عمر ملازم محضر گهربار او بودم . »

برخی از شاگردان ایشان عبارتند از:

آیت الله سید علی سیستانی

 آیت‏الله میرزا جواد تبریزی

 آیت‏الله سیدابوالحسن شیرازی

 آیت‏الله سید جمال‏الدین خویی

 آیت‏الله باقرشریف قرشی

 آیت‏الله باقر ایروانی

سید محمدباقر حکیم.

تحصیلات حوزوی :

 مقدمات :
ادبیات عرب ، 5 سال ، خوى
منطق ، 5 سال ، خوى  ؛ منطق ، 2 سال ، نجف اشرف
ادبیات عرب ، 2 سال ، نجف اشرف
توضیح : تحصیلات مقدمات وى در خوى از سال 1325 تا 1330 به مدت 5 سال و در نجف بین سال هاى 1320 تا 1322 به طول انجامید .

 سطح :
سید على اکبر خویى (پدر) ، دروس سطح ، 1332 ـ 1338 هـ . ق ، 6 سال ، نجف اشرف
توضیح : او به جز پدر ، از محضر استادان دیگرى نیز بهره برده است که نام شان در دسترس نیست .

 خارج :
آیت الله العظمى شیخ الشریعه اصفهانى ، فقه و اصول ، 1338 ـ 1339 هـ . ق ، 1 سال ، نجف اشرف
آیت الله العظمى مهدى مازندرانى ، فقه و اصول ، 1339 ـ 1340 هـ . ق ، 1 سال ، نجف اشرف
آیت الله العظمى ضیاء الدین عراقى ، فقه و اصول ، نجف اشرف
آیت الله العظمى محمد حسین نایینى ، فقه و اصول ، 1345 ـ 1355 هـ . ق ، 1 دوره ، نجف اشرف
آیت الله العظمى محمد حسین غروى اصفهانى ، فقه و اصول ، نجف اشرف
آیت الله العظمى میرزا على شیرازى ، فقه و اصول ، نجف اشرف
آیت الله العظمى محمد حسین کمپانى ، فقه و اصول ، 1 دوره ، دهه ى 1340 هـ . ق ، نجف اشرف
توضیح : هرچند تاریخ دقیق حضور ایشان در کلاس درس بزرگان یاد شده ، مشخص نیست ، ولى تحصیل خارج فقه و اصول ایشان بین سال هاى 1338 تا 1352 هـ . ق بوده است .

 کلام ، تفسیر ، فن مناظره :
آیت الله العظمى محمد جواد بلاغى نجفى ، نجف اشرف

 اخلاق و عرفان :
آیت الله سید عبدالغفار مازندرانى ، نجف اشرف
آیت الله میرزا على آقا قاضى ، نجف اشرف
آیت الله مرتضى طالقانى ، نجف اشرف

 فلسفه :
آیت الله سید حسین بادکوبه اى ، اسفار اربعه ، نجف اشرف

 رجال و درایه :
آیت الله سید ابوتراب خوانسارى ، نجف اشرف
 ریاضیات :
آیت الله سید ابوالقاسم خوانسارى ، حساب استدلالى ، هندسه ى فضایى ، مسطحه و جبر (ریاضیات عالى) ، نجف اشرف

تالیفات :

کتاب

1 ـ نفحات الاعجاز فى رد حسن الایجاز ، علوم قرآنى ، عربى ، 1 ج ، 1342 هـ. ق ، نجف اشرف
2 ـ البیان فى تفسیر القرآن ، تفسیر عربى ، 1 ج ، 1375 هـ. ق ، نجف اشرف
3 ـ معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة ، رجال ، عربى ، 23 ج ، 1398 هـ. ق ، نجف اشرف
4 ـ اجود التقریرات، محمد حسین نایینى، اصول فقه، عربى، 2 ج، 1348 هـ. ق، نجف اشرف
5 ـ تهذیب و تتمیم منهاج الصالحین ، فقه ، عربى ، 2 ج ، نجف اشرف
6 ـ تکملة منهاج الصالحین ، فقه ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
7 ـ مبانى تکملة منهاج الصالحین ، فقه، عربى ، 2 ج ، 1395 هـ. ق ، نجف اشرف
8 ـ مستحدثات المسائل ، فقه ـ استفتاء ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
9 ـ منیة المسائل ، فقه ـ استفتاء، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
10 ـ مسایل و ردود ، فقه ـ استفتاء ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
12 ـ مناسک الحج ، فقه ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
13 ـ مناسک حج، فقه ، فارسى ، 1 ج ، نجف اشرف
14 ـ المسائل المنتخبة ، فقه ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
15 ـ منتخب توضیح المسائل، فقه، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
16 ـ تلخیص المنتخب ، فقه ، عربى ، 1 ج ، نجف اشرف
17 ـ اضاءه القلوب
18 ـ فقه القرآن على المذاهب الخمس
19 ـ فهرست جامع الشتات
20 ـ ازالة المحاده عن ملک المنافع المتضادة
21 ـ آثارة العقول
22 ـ قاعده التجاوز
23 ـ تعارض الاستصحابین .

تقریر:

1 ـ اجود التقریرات ، محمد حسین نایینى ، اصول فقه ، عربى ، 2 ج ، 1348 هـ . ق ، نجف اشرف

 مقاله و رساله :
1 ـ رساله ى منتخب الرسائل ، فقه ، 1 ج ، نجف اشرف

2 ـ رساله فى اللباس المشکوک ، فقه ، عربى ، 1 ج ، 1361 هـ . ق ، نجف اشرف

 3 ـ رسالة فى الخلافه

 تعلیقات :
1 ـ تعلیقه على عروة الوثقى، فقه، عربى، 1 ج، نجف اشرف

 2 ـ تعلیقه على المسائل الفقهیه، فقه، عربى، 1 ج، نجف اشرف

3 ـ تعلیقه المنهج لاحکام الحج، فقه، عربى، 1 ج، نجف اشرف

4 ـ تعلیقه بر رساله ى توضیح المسائل بروجردى، فقه، عربى، 1 ج ، نجف اشرف

 خدمات اجتماعی  

آیت الله خویی نمونه اُسوه‏ای اخلاقی به شمار می‏رفت . آثار ارزشمند و کم‏نظیری به جهان اسلام ارائه داده که در زمینه تأسیس مراکز فرهنگی و تبلیغی و خدمات اجتماعی ، موارد زیر قابل ذکر است :

ایران ؛

مدینة العلم ، قم

کتابخانه آیت الله خویی ، قم

مدرسه و کتابخانه آیت‌الله خویی ، مشهد

دارالعلم ، اصفهان

مجتمع امام زمان(ع) ، اصفهان

آمریکا :

مرکز الامام الخوئی الاسلامی ، نیویورک

مرکز الامام الخوئی ، سوانزی

مسجد و مرکز اسلامی ، لوس آنجلس

مسجد و مرکز اسلامی ، دیترویت

انگلستان :

مرکز الامام ‏الخویی ، لندن

موسسه امام الخویی ، بریطانیا

فرانسه :

 مرکز اسلامی

هند :

المجمع الثقافی الخیری ، بمبئی

پاکستان :

مکتبه الثقافة و النشر «انتشاراتی» ، کراچی

لبنان :

مبرة الامام الخوئی ، بیروت

مالزی :

 مکتبة الثقافه و النشر، کوآلالامپور

عراق :

مکتبة الامام الخوئی ، نجف

مدرسه دار العلم ، نجف

تایلند :

مؤسسة دار العلم ، بانکوک

مدرسه دینی ، بانکوک

مرکز دارالزهرا ، یتانولغ

کانادا :

موسسه امام الخویی ، مونترال

بنگلادش :

مدرسه دینی، داکا