آشنایی با فراماسونری ، بخش هفدهم ، ادامه حیات فراماسونها در ایران پس از قاجار (15 دی)
ادامه حیات فراماسونها در ایران پس از قاجار
در قسمت قبل فعالیت لژهای وابسته به لژ گراند اوریان فرانسه را مورد بررسی قرار دادیم .
یکی از این لژها لژ بیداری ایران بود که تا سال 1933 فعال بود و پس از آن بنا به دلایلی تعطیل شد .
گفتیم پس از برچیدن بساط لژ بیداری ، سطوح پایۀ فعالیت فراماسونری در ایران طی یک دورۀ پانزده ساله ، تقریباً رو به توقف گذاشت و پس از این دوره فعالیت دو لژ همایون و لژ پهلوی در تاریخ به ثبت رسیده است .
فعالیت لژ پهلوی در سال 1950 در تهران آغاز گردید.
لژ پهلوی حدود پنج سال به طول انجامید و در این مدت علاوه بر توسعه شعبات لژ در شهرهای اهواز ، تبریز ، خرمشهر و اصفهان ، تعداد اعضای آن به رقمی بالغ بر 233 تن رسید که عموماً « از افراد برجسته کشور» بودند .
پس از مدت 5 سال این لژ نیز بنا به دلایلی منحل گردیده و جای خود را به لژ مولوی داد .
لژ مولوی زیر نظر لژ بزرگ ملی فرانسه (گراند ناسیون دو فرانس) تاسیس شد و باالحاق اعضای لژ پهلوی به آن فعالیت های خود را پی گرفت . از این پس ، سازماندهی لژهای فراماسونری فرانسوی در ایران ، به عهدۀ « لژ بزرگ ناحیه ای ایران» گذاشته شد .
سعید مالک اولین استاد اعظم لژ بزرگ ناحیه ایران بود و اعضای اصلی این لژ ، موسسین لژ مولوی بودند . لژهای وابسته به «لژ بزرگ ناحیه ای ایران»(وابسته به لژ بزرگ ملی فرانسه) عبارت بودند از :
1 ـ لژ مولوی
2 ـ لژ سعدی
3 ـ لژ فروغی
4 ـ لژ حافظ
5 ـ لژ شمس تبریزی
6 ـ لژ ابن
7 ـ لژ مزدا
8 ـ لژ لافرانس
9 ـ لژ کسرا
10 ـ لژ مشعل
11 ـ لژ خورشید تابان .
به موازات تشکیلات فوق که همگی در سطح پایه کار می کردند ، تشکیلات درجات عالی وابسته به فراماسونری فرانسه ، تحت عنوان شاپیتر مولوی در سال 1960 در تهران تاسیس شد و فعالیت های خود را تا زمان تشکیل «شورای عالی درجه سی و سه و آخرین درجه آئین اسکاتی کهن و پذیرفته شده فراماسونری در ایران» دنبال نمود .
لژهای فراماسونری انگلیسی در ایران :
هستۀ اصلی فراماسونری وابسته به سازمان های انگلیسی و اسکاتلندی در ایران ، ـ همچنان که پیشتر اشاره نمودیم ، ـ با تشکیل لژ نظامیان انگلیسی ، به نام « روشنایی » در شیراز به شماره 1911 شکل گرفت . در این لژ که به لژ روشنایی در شیراز ، یا لژ شیراز نیز شهرت داشت ، علاوه بر نظامیان انگلیسی و عده ای از اتباع دولت انگلیس ، علی رغم امتناع از پذیرش اعضای ایرانی ، مارتیروس سرکیس ارمنی و امیر مظفر الدین ارفع السلطنه خان فرخ ، هم عضویت داشتند . مارتیروس تنها ایرانی غیر نظامی عضو لژ بود و خان فرخ جزء قشون « اس . بی . آر .» به حساب می آمد .
با انحلال سازمان S.P.R ، فعالیت لژ روشنایی در شیراز در آبان 1300 خاتمه یافت ، اما سال بعد ، در دوازدهم نوامبر 1922 م/ 1301 ش . « بنا به درخواست هفت نفر از افسران انگلیسی که در ایران اقامت داشتند(مقارن 29 آبان 1301) مجدداً به همان نام در تهران تجدید حیات نموده و تا سال 1933 از فعالیت قابل توجهی برخوردار بوده است .
لژ جدید که این بار «روشنایی در ایران» نامیده شده بود ، در تمام دورۀ زمامداری رضا شاه ، به فعالیت های خود ادامه داد و حتی « وقایع نفت خوزستان و مخالفت دولت انگلستان با دولت شاهنشاهی ایران » فعالیت های آن را به توقف نکشاند ، بلکه این وقایع تنها سبب شد ـ تا به دستور پلیس ایران فعالیت ایرانیان در لژ مزبور ممنوع و فقط به اتباع انگلیسی اجازه فعالیت داده شود .
مقارن پیش آمدن وقایع خوزستان در سال 1311 ، لژ روشنایی که تا آن زمان زیر نظر لژ بزرگ اسکاتلند مستقر در هندوستان کار می کرد ، تقاضا نمود تا از لژ بزرگ ناحیه ای مستقر در هند مستقل گردیده و مستقیما به لژ بزرگ فراماسونری اسکاتلند بپیوندد .
لژ روشنایی در ایران ، شعباتی در شهرهای آبادان و مسجد سلیمان دایر کرده بود که فعالیت این شعبات بعد از اعتصاب بزرگ کارگران نفت در آبادان در سال 1308 محدود گردید .
این دوره از فعالیت های فراماسونری وابسته به لژهای انگلیسی در ایران تا شهریور 1320 آرام آرام به توقف کشیده شد به طوری که بعد از شهریور بیست و خروج نیروهای انگلیسی از ایران ، تا سال های پایانی دهۀ بیست از فعالیت های گستردۀ لژهای روشنایی و شعب تابعه آن اثری باقی نماند .
دورۀ بعدی فعالیت لژهای وابسته به گراند لژهای انگلیسی از دهۀ سی آغاز می شود . به موازات تکاپوهای محمد خلیل جواهری برای راه اندازی مجدد لژهای فراماسونری وابسته به گراند اوریان فرانسه ، چهره ای که این بار مسئولیت تجدید سازمان فراماسونری وابسته به لژ بزرگ اسکاتلند را به عهده می گیرد ، ف . س . دورابجی است .(نام کامل این فرد را به دست نیاوردیم. )
دورابجی طی بخشنامۀ مورخ 20 ژوئن 1956 م ./ 1335 ش . از کلیۀ اعضای لژ روشنایی خواست تا باب ارتباط و مکاتبه را با وی باز کنند وگرنه نام آنها از لیست اعضای لژ حذف خواهد شد . نتیجه این بخشنامه جمع آوری اعضای قدیمی لژ روشنایی و ایجاد تمهیدات لازم برای دور جدید فعالیت های فراماسونری وابسته به انگلستان در ایران بود .
دور جدید فعالیت فراماسونری وابسته به انگلستان ، با تاسیس لژ تهران به شماره 1541 در 15 اردیبهشت 1337(9 می 1985 میلادی) آغاز می شود .
فرمان تاسیس لژ تهران از مرکز ادنبورگ(مقر سازمان فراماسونری اسکاتلند) به نام چهارده عضو لژ روشنایی صادر شد .
لژ روشنایی در آستانۀ تعطیلی لژ همایون (پهلوی) هفت تن از اعضای لژ یاد شده را به اسامی :
حسین شقاقی
سلیمان بهبودی
مهندس فروغی
غلامرضا کیان
علی اصغر خشایار
ناصر بهبودی
نصرالله آذری؛ جهت اخذ درجات عالی فراماسونری به لژ فیحای بصره معرفی کرد .
این عده ماموریت داشتند که پس از دریافت درجات عالی ماسونی به ایران بازگشته و با تاسیس لژهای مختلف تشکیلات فراماسونری را در ایران توسعه دهند . این عده به همراه هفت تن دیگر ، موسسین اولیه لژ تهران بودند .
در بدو تاسیس لژ تهران حسین شقاقی به عنوان نخستین ایرانی در سازمان فراماسونری اسکاتلند به درجۀ «استاد اعظم » انتخاب گردید .
با تشکیل لژ تهران و توسعۀ شعبات دیگر فراماسونری انگلستان در ایران ، دایر کنندگان تشکیلات فراماسونری وابسته به انگلستان ، برای نظارت بر تشکل های وابسته ، به جای لژ روشنایی در ایران که در لژ تهران ادغام شده بود ، در سال 1345 لژ اعظم ناحیه ای ایران را پایه گذاری کردند و کریستوفر ایزاک فری عضو لژ روشنایی در ایران ادارۀ آن را بر عهده گرفت .
لژهایی که نامشان ذیلاً درج شده است ، زیر نظر لژ اعظم ناحیه ای ایران(وابسته به سازمان فراماسونری اسکاتلند) فعالیت می کردند :
1 ـ لژ تهران
2 ـ لژ کوروش
3 ـ لژ خیام
4 ـ لژ ژاندارک
5 ـ لژ اصفهان
6 ـ لژ آریا
7 ـ لژ خوزستان
8 ـ لژ اهواز
9 ـ لژ نور
10 ـ لژ شیراز
11 ـ لژ داریوش
12 ـ لژ کرمان
13 ـ لژ فارابی
می توان گفت تمامی این لژها جزو لژهای پایه ای بودند که زیر نظر لژهای انگلیس و اسکاتلند در ایران فعالیت می کردند و تاکنون از فعالیت تشکیلات درجات عالی فراماسونری تابع قانون ماسونی اسکاتلند در ایران اطلاعات مدون و مستندی انتشار نیافته است .
(مقاله بخش 16 و 17 با استناد به کتاب اسناد فراماسونری در ایران ، جلد اول و دوم نگارش شده است. )
ادامه دارد
لطفا بدون ذکر منبع (سایت انجمن کادح ) از این مطالب استفاده نکنید
لژ بزرگ ناحیه ای ایران (1) | فراماسون (11) | لژ فرانسه (2) | حیات فراماسونها در ایران پس از قاجار (1) | لژ روشنایی (3) | لژ مولوی (3) | لژ انگلیس (3) | لژهای انگلیس و اسکاتلند (1)
