apmkadeh.com

شاید در بدایت امر این سوال به ذهن متبادر گردد که چه رابطه ای میان عرفان یهود و شیطان پرستی وجود دارد.
عرفانی که با تقلید از عرفان اسلامی از – مقام وحدت و اتحاد میان خالق و مخلوق _ سخن می گوید.
عرفانی که به تجلیات ده گانه فیض الهی معتقد است چه رابطه ای می تواند با پرستش اهریمن ، انجام اعمالی برای تقرب به شیطان ، پرستش زن و غیره داشته باشد؟
آری عرفان یهود – و به ویژه کابالا ـ در نگاه اول سرشار از آموزه های زیبای عرفانی و دل فریب است - آموزه هایی که به گواهی مورخین بیشتر آنان در بدایت ، از عرفان اسلامی اخذ شده  - که دل هر کسی را به خود جذب می کند .
اما جدا از اینکه در بسیاری از فرقه ها و ادعاهایی که از قرن 18 به بعد در سراسر جهان شکل گرفت رد پایی از یهودیان و کابالا به چشم میخورد - فرقه آنتوان لاوی هم فارق از این قانون نیست - در لایه های آشکار و پنهان کابالا دستورها و اعمال بسیاری یافت میشود که آنها را می توان در تعالیم آنتوان لاوی و دیگر مروجین پرستش ابلیس به وضوح مشاهده کرد.
لذا لازم به نظر رسید که پیش از معرفی آنتوان لاوی و مکتب شیطان پرستی و مکاتب وابسته به آن نگاهی کوتاه و جامع به تاریخچه پیدایش و بروز و ظهور عرفان یهود و کابالا بیاندازیم .
این مقاله در بخش های زیر به معرفی آیین کابالا و عرفان یهود می پردازد:

بخش اول : شاخه های عرفان یهود
بخش دوم : عرفان یهود و عرفان اسلامی
بخش سوم : برخی از عقاید کابالا
بخش چهارم : کتب مقدس کابالا
بخش پنجم : کتاب زوهر
بخش ششم : متفکرین به نام کابالا
بخش هفتم :کابالا پس از قرن 18 میلادی
این مقاله را در دو قسمت تقدیم حضورتان میکنیم

قسمت اول :

بخش اول : شاخه های عرفان یهود

عرفان یهود را در یک تقسیم بندی به 3 نوع زیر تقسیم می کنند .
1 ـ مرکاوا یا مرکابا
2 ـ حسیدیسم یا حسیدی
3 ـ قباله یا کابالا
 ابتدا پیش از آشنایی با کابالا لازم به نظر می رسد که نگاهی گذرا به تمامی شاخه های عرفان یهود داشته باشیم .

1 ـ مرکابا

این شاخه از عرفان یهود بر پایه شهود ظهور پروردگار برعرش می باشد .
سحر ، جادو ، علم حروف و اعداد نیز از شاخص های دیگر این عرفان است .
همچون دیگر شاخه های عرفان یهود در این شاخه نیز محاسبۀ تاریخ دقیق ظهور منجی ، نجات بشر ، رستگاری قوم یهود و پایان دنیا یکی از اصلی ترین مباحث مطرح شده می باشد .
پدر مرکابا را ربی یوحنای ابن زکای دانسته اند که در قرن 2 قبل از میلاد می زیست که این ادعا را می توان نوعی تاریخ سازی یهود دانست دلیل این مدعادر ذیل می آید.

تعالیم مرکابا

1 ـ همانطور که گفته شد هدف این سنت عرفانی ، رویت عرش یا ارابه الهی است .
2 ـ شخص برای میل به این هدف باید دوره سختی از اعمال زهد آمیز ، ریاضت های شاق از جمله غسل و روزه های طولانی را از سر بگذراند .
3 ـ به نام های سرّی خداوند و فرشتگان او متوسل شود و خود را برای حالت های خلسه و و عرفانی آماده سازد .
4 ـ نهایت این مرحله نوعی استحاله یا تبدیل جسم آتش است .
5 ـ مرحله بعد از این مرحله آن است که عارف تصور می کند به 7 تالار آسمانی پذیرفته شده  .
در هر مرحله برای دستیابی به مرحله بعد عارف به کلیدی نیاز دارد که آن کلید را باید از طلسم و سحر و جادو و اسرار بدست آورد .
6 ـ در پایان این مرحله اگر عارف شایستگی داشته باشد با مشاهده :
ارابه الهی ، اسرار جهان و رازهای آینده آشنا می گردد .
در مرکابا رساله خلقت ، پیدایش یا سفر یصیرا بسیار مقدس است .

2 ـ حسیدیسم :

شاخه حسیدیسم از عرفان یهود همان قبالای متاخر است .
حسید یعنی پرهیزکار
موسس آن فردی به نام اسراییل بعل شم طووبشت در قرن 18 میلادی است . ( وفات 1760 )
از تعالیم حسیدیسم می توان به نجات جامعه بنی اسرایل اشاره کرد .

3 ـ کابالا  یا قباله

عده ای کابالا را حد واسط میان مرکابا و حسیدیسم می نامند .
کابالا در لغت به معنای قدیمی و کهن است .
پیروان آیین کابالا را کابالیست می خوانند .
آیین کابالا در قرون وسطی و در قالب عرفانی به جامعه عرضه شده .  مادام بلاواتسکی رهبر فرقه تیو صوفی مدعی است :
کابالا در اصل کتابی است رمز گونه که از سوی خداوند به پیامبران  آدم ، نوح ، ابراهیم و موسی نازل شد و حاوی دانش پنهان  قوم بنی اسراییل بود .
او معتقد است که نه تنها پیامبران بلکه تمامی شخصیت های مهم فرهنگی و سیاسی و حتی نظامی تاریخ ، همچون افلاطون ، ارسطو ، اسکندر ، دانش خود را از این کتاب گرفته اند .
او کسانی چون اسپینوزا ، بیکن و نیوتون را کابالیست می داند اما این ادعا قابل رد است .    
چون اوج تولید فکری یهود در عرصه اندیشه عرفانی دو رساله :
سفر یسیرا ( آفرینش نامه یا کتاب خلقت )
سفر بهیرا ( روشنایی نامه) است.
مفاهیمی چون نور ، سلوک ، تجلی ،‌جدایی ، وصل با این دو رساله از عرفان اسلامی به عرفان یهود راه یافت .
در قرن دوازده و سیزده میلادی این آموزه ها در جنوب فرانسه و اسپانیا به پیدایش تصوف کابالا انجامید و در اواخر قرن سیزده یعنی عصر طلایی آنان با ظهور کتاب زوهر ، ظهور کابالا تکمیل گردید .
اسحاق کور و پدرش ابراهیم بن داوود از بنیان گذاران کابالا در جنوب فرانسه بودند .

بخش دوم : عرفان یهود و عرفان اسلامی

اما گفتیم که بسیاری از تعالیم عرفان اسلامی به عرفان یهود در دو رساله سفر یسیرا و سفر بهیرا وارد شد ، چگونه ؟
باید توجه داشت که کهن ترین نسخه قرآن مربوط به قرن 7 میلادی(1 هجری )  است  اما کهن ترین نسخه بدست آمده از تورات مربوط به قرن دوازده میلادی به بعد است که تمامی نسخ چاپی تورات از این نسخه است . ( دکتر شهبازی )
از آنجا که منبع اصلی عرفان اسلامی قرآن کریم است و منبع اصلی کابالا تفسیرهای یهودیان از تورات است می توان نتیجه گرفت که یهودیت ،  امروز بسیار متاثر از عرفان اسلامی است .
بسیاری از آموزه های عرفانی اسلامی توسط ابن میمون وارد یهودیت شد .
  ابن میمون شاگرد ابن الافلح و ابوبکر بن صایغ بود .
  وی تمامی آثار ابن رشد را مطالعه کرده بود . 
  از آثار او می توان به :
  تفسیر میشنا
  سفر همیصفوت
  میشنا تورا
  رساله شهادت
  مقاله فی سنة المنطق
  و دلالةالحایرین اشاره کرد
  دلاله الحایرین اثری فلسفی است که با بهره‌گیری از شارحان بزرگ مسلمانِ ارسطو همچون ابن‌سینا و فارابی نگارش گردیده  .
  هدف اصلی این کتاب تطبیق دادن تورات با عقاید و آرای ارسطوست .
  در این کتاب ابن‌میمون تناقضات ظاهری بین تورات و عقل بشری را رفع نموده‌است .
  ابن میمون این کتاب را به زبان عربی و خط عبری نگاشته‌است .
اما گفتیم سرآغاز طریقت کابالا به قرن سیزده و اسحاق کور و پدرش بر می گردد . اسحاق کور مبدع  مفهوم  « عین صوف » بوده است .
که معنای لایتناهی برای خداوند را دارد .
اسحاق کور تیوریها و نظریاتی را پایه گذاری و بیان نمود که اساس کابالا بر پایه آنان شکل گرفت .
در قرن 14 میلادی هسته های فرقه کابالا کم کم در جوامع یهودی سرتاسر جهان به ویژه ایتالیا ، لهستان و اسپانیا مستقر شد .
لازم به ذکر است در این قرون ایتالیا قلب مرکز جهان مسیحیت به شمار می رفت .
یهودیان در این مراکز بود که با پیشگویی های اسرار آمیز قریب الوقوع بودن ظهور مسیح و استقرار سلطنت جهانی او به مرکزیت اورشلیم قلوب مسیحیان را معطوف و تسخیر خود کردند و فعالیت های خود را در میان مسیحیان و پس از آن در میان مسلمانان ادامه دادند .

بخش سوم : برخی از عقاید کابالا

برخی از مهمترین اعتقادات کابالیست ها عبارت است از :
1 ـ طریقت عارف همواره به سوی خداست ( در کابالا قوس صعود و نزول مفهومی ندارد )
2 ـ اعتقاد به فیض الهی
ایشان زنجیرۀ فیض الهی را نشأت گرفته از اراده الهی می دانند .
این اراده به صورت شعاعهای موزون جهان را می آفریند .
آنان به مراحل تجلی صفات الهی ، درجات وجود خدا و نیروهای نهانی الهی سفیروت گفتند .
سفیروت تجلیات دهگانه ای است میان خلق و خالق
این تجلیات عبارتند از :

تجلی اول :
کیتر
 یا تاج بلند ، به معنای اراده یا تمایل مقدس
این همان معنای عین صوف است که اسحاق کور ابداع کرده بود .
تجلی دوم :
حوخمه
یعنی حکمت که آن را نخستین علت مردانه یا آفرینش مرد می داند .
تجلی سوم :
بینا
 بر خلاف معنای حکمت است . همان عقل جدا کننده اشیاء ‌از یکدیگر را گویند . ایشان بینا را نخستین علت آفرینش زن می داند .
تجلی چهارم :
گادولا
به معنای محبت فراوان نسبت به خدا  یا رحمت الهی است .
تجلی پنجم :
جبورا
به معنای قدرت یا واسطه که همان دین یا شریعت است .
تجلی ششم :
تفییریت
به معنای جمال و جلال خدا . مهمترین بخش تجلیات در نزد کابالا همین تجلی است .
تجلی هفتم :
ینصح
به معنای تحمل ، صبر یا پیروزی نهایی است .
تجلی هشتم :
هود
به معنای جلالت و عظمت .
تجلی نهم :
یسود
به معنای انسان پرهیزکار .
تجلی دهم :
ملکوت
به معنای جوهر .
این ده تجلی به شکل یک انسان به نام آدم قدمون یعنی انسان کامل به صورت زیر نمایش داده می شود:

تجلی یک تا سه : سر
تجلی چهار و پنچ : دو دست
تجلی شش: سینه
تجلی هفت و هشت : پا
تجلی نه : آلت تناسلی
تجلی ده : یک زن در کنار انسان کامل
این تجلیات در یکی از مشهورترین آثار داوینچی به تصویر کشیده شد .
و این یکی از دلایلی است که او را کابالیست دانسته اند.


بخش چهارم : کتب مقدس کابالا
کابالیست ها دو کتاب مقدس به نامهای :
1 ـ باهیر
2 ـ زوهردارند.

کتاب باهیر

باهیر به معنای درخشان یا نورافشان است .
نویسنده این کتاب مشخص نیست .
تنها اطلاعی که از آن در دست است آن است که در اواخر قرن 12 میلادی در جنوب فرانسه شهرت داشت .
تجلیات دهگانه سفیروت در این کتاب ذکر شده است .
برخی از تعالیم کتاب عبارتند از :
1 ـ زن ، یاور شیطان است .
2 ـ شر و زشتی ثمره آمیزش آدم با بعضی از زنان جن است .
3 ـ چپ خواستگاه شر و همه شرور است .

بخش پنجم : کتاب زوهر

زوهر کتابی است که در اواخر سدۀ 13 میلادی توسط موسی بن شم تاو لیونی نوشته شد .


زوهر به معنای درخشش است .
این کتاب به شیوۀ رایج متون عرفانی در دنیای اسلام که استفاده از زبانِ نماد و تمثیل و داستانهای راز آمیز برای بیان عقیده خود می باشد ، نوشته شده است .
هر چند موسی لیونی اثر خود را به یک خاخام یهودی به نام شمعون بن یوحای در قرن 2 میلادی منتسب کرده اما داستانها شخصیت های مورد استفاده در کتاب زوهر با زمان شمعون بن یوحای تطابق ندارد .
زوهر دارای 24 فصل است که بخش عمده آن بیان مکاشفاتی است که شمعون برای شاگردانش بیان کرده بود .
برخی از بخشهای کتاب عبارتند از :

1 ـ ایدرا  ربّا ( مجمع بزرگ )
2 ـ ایدرا زوتا ( مجمع کوچک )
3 ـ رازا درازین ( راز دین )
4 ـ ستری تورا ( اسرار تورات )

برخی از تعالیم کتاب زوهر عبارتند از :

1 ـ اسرار نام های الهی
2 ـ روح انسان
3 ـ سرشت و سرنوشت
4 ـ خیر و شر
5 ـ اهمیت تورات
6 ـ مسیح منجی و رهایی
7 ـ یهوه ، معنا و آثار 
8 ـ فیض های آسمانی
9 ـ تناسخ ارواح
10 ـ معانی رازهای اعداد ، شعایر و حرکات آیینی
11 ـ وارونه خواندن کلمات و اسرار و رازهای حروف
12 ـ زن منشأ گناه
13 ـ زن تجسم آفرینش
14 ـ دویقوت
به معنای یکی شدن با خدا و عشق عمیق به خدای ( این تعلیم همان مقام وحدت و اتحاد در عرفان اسلامی است ) بر طبق آن اینان می گویند :
خدایتان را دوست بدارید و از او جدا نشوید و آنچه را که او می خواهد انجام دهید تا به راز و کنه سرشت الهی پی ببرید .
15 ـ شخینا یا تجلی زنانه خدا
به معنای آنکه شخینا(یک زن) فیض الهی را دریافت کرده و در میان خلق توزیع می نماید .
پرستش زن با توسل به این عقیده توسط شابتای زوی ، ناتان غزه ای ، یاکوب فرانک (به زندگی آنان در ادامه خواهیم پرداخت )در قرن 17 و 18 مطرح گردید .
امروزه یکی از اصلی ترین مراسم های جنسی کابالا مراسم پرستش زن است .
کابالیست ها زوهر را همچون کشتی نوح می دانند که حاملین خود را از طوفان نجات می دهد .
زوهر از افسانه پردازی ، تخیل ، صور خیالی آنچنان استادانه بهره برده که هر انسانی را مجذوب خود می کند .
زوهر بیش از دو هزار صفحه است .
کابالیست ها این دو هزار صفحه را بخش کوچکی از زوهر اصلی می دانند که هنوز به چاپ نرسیده است .

ادامه دارد

نویسنده : مهدی مومنی
دانشجوی کارشناسی ارشد عرفان اسلامی
تاریخ نگارش مقاله:  5/11/2010