apmkadeh.com

فرقه یزیدیه در روستای لالش واقع در 26 کیلومتری موصل در عراق ساکن هستند .
این فرقه بنا بر اعتقادات خاصی که دارند به فرقه شیطان پرستان در میان صوفیه مشهور شده اند .
موسس این فرقه شیخ عدی بن مصطفی الاموی است . (که سال 1162 میلادی در دمشق متولد شد و  در روستای لالش مرد که مقبره اودر روستای لالش در 36 کیلومتری موصل در شمال عراق است).

نسب یزیدیان :

گویند نسبت یزیدیان به یزیدبن معاویه است و گروهی گویند به یزیدبن انیسه منسوب اند که از خوارج نهروان بود .
گروهی دیگر کیش یزیدیه را صورت دگرگون شده دین زرتشتی و لفظ یزید را از ریشه «یز» به معنی پرستش می دانند که « ایزد » و «یزدان» نیز از آن است .
برخی فرقه «یزیدیان» را به قبل از اسلام نسبت می دهند و البته خود آنها اعتقاد دارند حتی از «زرتشت» هم قدیمی ترهستند . اما حقیقت ، این است که این فرقه مربوط به قرن پنجم هجری می باشد .
در باب نامگذاری یزیدی مشهور است که منسوب به یزید بن معاویه می باشد ولی خود یزیدی ها بر آنند که پسر معاویه موسس و موجد این دین نیست بلکه شریعت آن را تقویت و ترویج کرده است و می گویند یزید بن معاویه  لعنه الله از اسلام برگشت و به این دین گروید از این رو یزید را مظهر دومین ملک از ملایک سبعه خود می شمارند . یزیدیان  موسس این دین را شاهد بن جراح فرزند منحصر به فرد آدم ! می دانند .


مشایخ یزیدیه :

ـ امیر ابراهیم بن حرب بن خالد بن یزید :  وقتی دولت اموی سال 132 در جنگ(الزاب الکبرى) در شمال عراق سقوط نمود ، امیر ابراهیم بن حرب بن خالد بن یزید به شمال عراق فرار نموده شکست خوردگان اموی را جمع کرد ، وبه سوی مستحق بودن یزید در خلافت و ولایت دعوت نمود ، و ادعا کرد که یزید سفیانی منتظری است که به زمین باز خواهد گشت  ، و زمین را بعد از آنکه پر از ظلم شده پر از عدل خواهد نمود .
ـ اینکه منطقه کردها را به حیث پناهگاه خویش اختیار نمودند سببش این بود که مادر مروان دوم که دولت اموی در دوران وی سقوط کرد ، از جمله کردها بود .
ـ عدی بن مسافر : وی در مقدمه فراریان از سلطه عباسی بود ، از لبنان به حکاریه کردستان کوچ نمود ، نسبش به مروان بن حکم می رسد ، لقبش شرف الدین ابوالفضایل است ، با شیخ عبد القادر ملاقات نموده از وی تصوف را اخذ نمود ، سال 1073م و یا 1078م تولد گردیده بود و بعد از نود سال زندگی وفات کرد و در لالش در منطقه شیخان عراق دفن گردید .
ـ صخر بن صخر بن مسافر : معروف به شیخ ابوالبرکات ، بابرادرش عدی همراهی نمود ، و جانشین وی گردید ، و وقتی وفات کرد در پهلوی قبر برادرش در لالش دفن گردید .
ـ عدی بن ابی البرکات : ملقب به ابو المفاخر ، و مشهور به کردی سال 615هـ/1217م وفات کرد .
ـ پسرش شمس الدین ابومحمد معروف به شیخ حسن جانشین وی گردید ، سال 591هـ/1194م تولد گردیده بود ، توسط وی فرقه یزیدیه منحرف گردید ، از دوستی یزید و عدی بن مسافر به تقدیس آن دو و تقدیس شیطان پرداختند ، بعد از آن که کتاب «الجلوة لاصحاب الخلوة» و کتاب «محک الایمان» و کتاب «هدایة الاصحاب» را تألیف کرد در سال 644هـ/1246م وفات نمود ، وی نام خود را نیز در کلمه شهادت داخل کرده بود ، چنانچه الحال نزد بعضی از یزیدی ها یافت می شود .
ـ شیخ فخر الدین برادر شیخ حسن : ریاست دینی و فتوا مخصوص اولاده وی گردید .
ـ شرف الدین محمد پسر شیخ فخرالدین : وی در سال 655هـ/1257م در حالی که به سوی سلطان عزالدین سلجوقی روان بود ، در راه کشته شد .
ـ زین الدین یوسف بن شرف الدین محمد : به مصر سفر نمود و در طلب علم و عبادت بیرون گردید ، و سال 725هـ در تکیه عدویه در قاهره وفات کرد .
ـ بعد از آن به سبب جنگهایی که میان آنان و میان مغول، سلجوقی ها ، و فاطمی ها واقع گردید ، تاریخ شان پنهان و مجهول گردید .
ـ در آن دوران شیخ زین الدین ابوالمحاسن ظاهر گردید ، که نسب خود را به برادر اصلی ابوالبرکات عدی می رسانید ، وی امیر یزیدیه درشام تعیین گردید ، ملک سیف الدولة قلاوون وی را ، بعد از آن که نظر به کثرت طرفدارانش خطر پنداشته می شد ، زندانی نمود ، و درزندان وی وفات کرد  .
ـ بعد از وی پسرش شیخ عزالدین آمد ، مقر وی درشام بود ، به لقب امیر الامراء ملقب گردید ، می خواست که یک انقلاب امویه را به راه اندازد ، بنابرآن سال 731هـ زندانی شد ودر زندان وفات کرد .
ـ دعوت وحرکت شان به طور دوام دار مورد شکنجه و فشار حکام قرار گرفت ، و منطقه شیخان در عراق به حیث مرکز یزیدی ها باقی ماند ، مخفی کردن اسرار مهمترین نشانه های این طریقه بود .
ـ آخرین رییس یزیدیه ، امیر ابو یزید اموی توانست که سال1969م اجازه  بازگشایی مکتبی را برای دعوت یزیدیه در بغداد ، جاده رشید ، بگیرد که هدف از آن زنده ساختن عربیت طایفه اموی یزیدی بود ، و وسیله رسیدن شان به آن ، نشر دعوت قومی همراه با تأیید حقایق روحیه وز مانیه بود ، شعار شان عرب اموی القومیه و یزیدی العقیده بود .
ـ آخرین امیر برای آنان امیر تحسین بن سعید امیر شیخان بود .

تکالیف مذهبی یزیدیان :

ارکان عبادت یزیدی ها چهار عمل است.1ـ نماز  2 ـ روزه 3 ـ زکات  4ـ حج .
1- نماز : به این کیفیت که هنگام طلوع خورشید از خواب بر خاسته و پا برهنه رو به خورشید می‌ایستند و چهار بار سجده می‌کنند و دعای مخصوصی را به زبان عربی ، کردی ، و فارسی می‌خوانند .
2- روزۀ عمومی و خصوصی ، سه روز روزه در روزهای سه شنبه ، جهارشنبه و پنجشنبۀ ماه دسامبر یعنی کوتاهترین روزهای سال .
روزۀ خصوصی هم هشتاد روز است . نیمی از آن را در بیستم ماه دسامبر شرقی و نیم دیگر را در بیستم ماه جولای شرقی آغاز می‌کنند .
3- حج : یزیدیان مرقد شیخ عدی را کعبه قرار داده و مراسم خود را در روز 15ماه سپتامبر شرقی(مطابق روز 28 سپتامبر غربی) آغاز می‌کنند و در بیستم سپتامبر شرقی(سوم اکتبر غربی) تمام می‌کنند .
بر هر یزیدی در هر سنی که باشد واجب است سالی یک بار حج انجام دهد .
بعد از مراسم شراب می‌خورند و شادی می‌کنند و باید در حضور تصویر ملک طاووس چیزی به شیخ یا قوالها «کسانی که سرودهای دینی می‌خوانند» قوالها با خاک مرقد شیخ عدی قرص هایی درست می‌کنند و می‌فروشند این قرصها برای تبرک و حفظ  سلامتی جسم و جان و خوردن به هنگام مریضی مفید است.
4- زکات : برهر مرید واجب است یک دهم محصول خود را به شیخ و.... بپردازد .

عقاید یزیدی ها :

ـ چهارشنبه برای یزیدیان روز مقدس هفته است .
ـ شیطان دشمن اصلی بشریت نیست ، بلکه مقربترین فرشته خداوند و نخستین آفریده اوست و ملک طاووس نام دارد؛ فرشته ای که خداوند تنها با این انگیزه به او فرمان داد به آدم سجده کند که او را بسنجد و هنگامی که او از سجده کردن سر باز زد ، بر تقربش به درگاه الهی افزوده شد و خداوند اداره جهان را به وی سپرد  .
ـ یزیدیان بر این باورند که قدمت کیش آنان به زمان پیدایش بشر باز می گردد و یزیدیان از نسل آدمند و نه از نسل حوا ؛ در حالی که در باور ادیان ابراهیمی ، ابنای بشر حاصل ازدواج آدم و حوا هستند ، یزیدیان خود را حاصل پسری می دانند که از بذری که آدم کشت پدید آمد و سپس با حوریه ای وصلت کرد .
بدین ترتیب ، یزیدیان خود را تافته ای جدا بافته می دانند که نباید با دیگر اقوام وصلت کنند و دیگر ابنای بشر را به کیش خود بپذیرند .
یزیدیه ها خوردن کاهو را حرام دانسته اند .
ـ یزیدیان همچون مسلمانان روزانه پنج بار به شیوه خود نماز می گزارند ، اما قبله شان در چهار بار از این نمازهای پنجگانه ، خورشید است و در نیمروز ، مقبره شیخ عدی بن مسافر، صوفی عرب قرن ششم هجری که به باور مورخان ، بنیانگذار کیش یزیدی است .
مراسم ازدواج و طلاق : ازدواج در میان آن ها مراسم مفصلی دارد  که مخصوص خود آن ها است. عقد با تقسیم  یک نان از خانۀ پیشوایان دین بین عروس و داماد و خوردن آن دو محقق می‌شود. طلاق نیز با پرتاب یک سنگ ریزه از طرف شوهر به سوی زن انجام می‌شود.
ـ پوشیدن لباس آبی در این مسلک حرام است. لباس سفید را لباس اهل بهشت می‌دانند و بیشتر استفاده می‌کنند.
رهبران آن ها غالبا لباس سیاه می‌پوشند و مردها خرقه ای از پشم سیاه روی پیراهن می‌پوشند و آنرا مقدس می‌دانند .
ـ  برخی از در ختان بزرگ و قدیمی را تقدیس می‌کنند و با پار چه ای می‌پوشانند یا رنگ می‌زنند .
ـ  اگر کودکی آبله یا حصبه گرفت ، از خاک قبر عدی بن مسافر در آب حل می‌کنند و به او می‌دهند و بدن کودک را با گل آن خاک می‌پوشانند تا شفا یابد .
ـ  رعد وبرق ، ابر و آتش و خورشید و ماه و ستارگان را گرامی می‌دارند و به نان و چراغ احترام می‌کنند .
ـ ختنه کردن قبل از ازدواج واجب است .
ـ غسل تعمید دارند که در رودخانۀ «شمس» انجام می‌دهند و کفنهای خود را در این رودخانه می‌شویند .
ـ  آموختن سواد حرام است و سزای آن در دنیا قتل و در آخرت عذاب است .
آموختن عربی نیز ممنوع است . فقط یک نفر از نسل شیخ عدی حق دارد عربی و قرآن را یاد بگیرد ولی باید نام شیطان را از نسخۀقرآن پاک کند ، چرا که کسی حق ندارد نام اوو را به زبان بیاورد .
ـ  نماز جماعت حرام است .
ـ  آب دهان انداختن توهین به ملک طاووس است و حرام است .
ـ  قضای حاجت در مستراح حرام است و نیز حمام کردن زیر سقف حرام است و بعد از قضای حاجت ، طهارت و استنجا جایز نیست .
ـ گوشت خوک و تمام ماهی ها و گوشت آهو حرام است . خروس نیز برای مشایخ و رهبران حرام است .
ـ کاهو ، کلم ، لوبیا کدو ، بامیه ، حرام است .
ـ خوردن آب از مشک و کوزه ای که «بق بق» کند حرام است.
ـ  تراشیدن و چیدن سیبیل حرام است، ریش تراشیدن بهتر است ولی برای رهبران دینی ممنوع است و در حضور غیر یزیدی و با تیغ او ، تراشیدن ریش ممنوع است .
ـ  شرکت در نماز جماعت مسلمانان حرام است .
ـ کوتاه  نمودن ناخن حرام است .
ـ غسل جنابت حرام است .
ـ  استفاده از اسب برای بار بری ممنوع است .
ـ  ترک وطن بیش از یک سال حرام است و موجب جدایی زن از شوهرش می‌شود .
ـ نگاه به زن غیر یزیدی و شوخی با او حرام است .
ـ گوشت ذبح شده دیگران و آشامیدن از ظرف آب دیگران ممنوع است .
ـ آن ها شغل خاصی ندارند ، ولی اکثرا به کشاورزی و دام پروری اشتغال دارند .
ـ تقویم آنها شمسی است و آغاز سال آن ها روز چهارشنبه هفتۀ اول ماه آوریل است .
در شب چهارشنبه قربانی می‌کنند و می‌پزند و تا سپیده دم باید آن را بخورند .

مراسم حج فرقه «یزیدیان»
موسم این "حج"، تابستان است ، در کنار قبله گاه یزیدیان ، چشمه گاه مقدسی قرار دارد که زمزم خوانده می شود ، کوهی مقدس است که نامش را عرفات نام نهاده اند ، پلی نیز هست به نام پل صراط ، در موسم زیارت گاوی را هم قربانی می کنند .
مـراسم حج یزیدیان هـر ساله در «پرستشگاه لالش» برگزار می گردد. «لالش» روستایى است در مرکز «کردستان» عراق. پرستشگاه لالـش که به آتشکـده‌اى بزرگ شبیه است ، در مـرکز این روستـا بر فـراز تپه‌اى بنا شده که خیلى قدیمى است .
مراسم حج در طول سه روز برگزار شده و چندین هزار نفر برای زیارت ، آنجا جمع می گردند . نه تنها از کردستان عراق که از سوریه و ایران و حتی اروپا نیز عده ای در این مراسم شرکت می کنند . (ظاهراً تعداد زیادی از پیروان این دین در استانهاى کردستان و کرمانشاه ایران زندگى می کنند).
پرستشگاه لالش از سه قسمت تشکیل می شود : « شبستان ، محـوطه حیـاط و صحـن دوزخ » (جـایی که مـراسم حج در آن برگزار مـی شود). بزرگان فرقه (که به شیخ معروف هستند) دور سالن بزرگ نشسته‌ و نظاره گر مراسم هستند . از جمله موارد دیده شده در مراسم پذیرایی با ماده ای است که در استکان هایى به کوچکى انگشتانه ، قهوه‌اى به تیرگى قیر می ریزند که در تلخى نظیر ندارد .
از آداب این مراسم این است همه باید با پای برهنه در دوزخ حاضر گردند .
سر در عمارت مربوطه مثل سر در همه مساجد و کلیساها پر از نقش و نگار است . اما آنچه جلب توجه می کند نام «ملک طاووس» است که به صورت سنگ برجسته بر دیوار نقش بسته است .
و اما دوزخى که در پرستشگاه لالش ساخته شده ، تنها چند دخمه غار مانند تار و تیره دارد . با خمره هایى که کنار هم چیده شده اند و رویشان رنگ مشکى ریخته اند تا فضا را ترسناکتر کنند . درهاى دخمه آن قدر کوتاه هستند که باید خمیده از آنان عبور کرد .
بخـش مهـم و تعیـین کننده این مـراسم ، جـدا از گـره زدن به پارچه‌هایى که به ستونهایى بسته شده‌اند(مثل دخیل بستن) و طواف کردن دور مقبره‌اى(که گور شیخ عدی و برخی قدیسین یزیدى است) ، پرتاب دستمال به سنگ برجسته‌اى است که از دیواره غار بیرون زده  است .
اصلى‌ترین مرحله حاجى شدن این است که با چشمان بسته از فاصله هفت مترى دستمال سیاهى را که به بزرگى چارقد زنان کرد است ، به طرف آن سنگ پرتاب کنند . اگر در سه بار دستمال به برجستگى سنگ گیر کند ، حج‌ آنان قبول شده است . و گرنه باید روز دیگر برگردند و دوباره تلاش کنند . در پایان ، بعد از مراسم باید گاوی را قربانی نمایند .
معتقد به خدایی هستند که آفریدگار جهان است ولی پس از خلق جهان کاری به کار جهان و جهانیان ندارد .
گویند خدا تخستین موجودی را که خلق کرد ملک طاووس بوده است . ذات ملک طاووس با ذات خدا یکی است و پس از ملک طاووس شش ملک دیگر قایلند که رابط بین خدا و خلق هستند ولی ملک طاووس اولین ملک محسوب می شود .
یزیدی ها شیطان را به عنوان معارض و خصم خدای متعال نمی پرستند بلکه ملک طاووس یا شیطان را ملکی می دانند که هرچند سبب طغیان و سرکشی و مغضوب درگاه الهی شد و به جهنم افتاد ولی 7000سال در آنجا بگریست چندانکه هفت خم از شک دیدگانش پر شد . آنگاه خدا او را ببخشید .
از این قرار یزیدیها قایل به ابدیت عذاب نیستند و شر را فانی و زایل میدانند .
در این خصوص موافقند با دین زردشت که اهریمن را ابدی نمی دانند و معتقدند که پس از 9000 سال به دست اهورا مزدا مغلوب خواهد گشت و جهان از شر پالوده خواهد شد .

یزیدیها دارای دو کتاب مقدسند :

 اول کتاب جلوه که در آن اصول اعتقادی آنها تشریح شده است و در کتاب دیگری به نام مصحف رش (کتاب سیاه) مجموعه ادعیه و سرودهای آنها در ستایش بزرگانشان ثبت شده است.
ریوس اصول عقاید یزیدیان را که از ادیان مختلف مانند زرتشتی و مسیحی و یهودی گرفته شده باتوجه به دو کتاب اساسی آنان به نام «جلوه » و «مصحف رش » (= قرآن نیامده) ، و نامه ای که در سال 1211 ه' ق بزرگان این فرقه به دربار عثمانی نوشته اند و کتابی که یکی از امرای یزیدیه ٔ سنجار تألیف کرده چنین می توان خلاصه کرد :
1 ـ یزیدیان به هفت فرشته یا آفریدگار معتقدند و گویند خداوند نخست دری سفید و بعد پرنده ای آفرید و آنگاه پیش از خلقت زمین و آسمان آن هفت فرشته را در هفت روز هفته (از یکشنبه تا شنبه) خلق کرد بدین ترتیب :
ـ عزراییل  ، که همان طاوس ملک و رییس همه ٔ فرشته هاست .
 ـ درداییل
  ـ اسرافیل
 ـ میکاییل
 ـ جبراییل
 ـ شمناییل
ـ نوراییل
 2 ـ برای طاوس مقامی والا قایلند(برخلاف بیشتر ادیان) و آن را واسطه ٔ آفریدگار در آفرینش جهان می دانند و خصوصیاتی بر آن قایلند که با خصوصیات شیطان مطابقت دارد و بیشتر بدین جهت به شیطان پرست ها معروف شده اند
3 ـ شیخ عدی بن مسافر را شخصیتی بزرگ می دانند و کرامات و معجزات بی شماری بدو نسبت می دهند و قبر او را زیارتگاه خود قرار داده اند و گویند هر یزیدی باید مقداری از خاک قبر و لباس او را همراه داشته باشد . عیدی به نام شیخ عدی یا عید کبیر دارند که به مقبره ٔشیخ می روند و سه روز روزه می گیرند و نیز در عید قربان (همان دهم ذیحجه) و در عید بزرگ عمومی اواخر شهریور بر مزار او حاضر می شوند تا گناهانشان پاک گردد. و گویند شیخ عدی نماز و روزه ٔ آنها را به عهده گرفته و سرانجام هم آنها را به بهشت خواهد برد.
4 ـ به یزید ستایش و احترام می کنند که سعی شده با یزیدبن معاویه تطبیق شود. و عیدی به نام عید یزید دارند که معتقدند در روز تولد یزید باید باده گساری کرد و سه روز را روزه گرفت .
5 ـ هر یزیدی باید هنگام طلوع آفتاب رو به مشرق بایستد و آفتاب را ستایش کند .
6 ـ با «اعوذ باللّه من الشیطان الرجیم» سخت مخالفند .
7 ـ طلاق زن نازا جایز ولی طلاق زن بچه دار نارواست و اگر شوهر به مسافرتی بیش از یک سال برود زنش بر او حرام است.
 8 ـ برخی از خوردنی ها را حرام می دانند مانند ماهی ، کدو، کاهو و کلم .
9 ـ به حسین بن منصور حلاج و شیخ عبدالقادر گیلانی و حسن بصری نیز اعتقاد دارند .
10 ـ پیشوایان مذهبی آنان هفت طبقه است که هیچ کس حق خروج از طبقه ٔخود و ورود به طبقه ٔدیگر ندارد و با طبقه ٔعوام کلاً یزیدیان هشت طبقه می شوند بدین ترتیب :
 ـ امیر شیخان
ـ  باباشیخ
 ـ شیخ
ـ پیر
 ـ فقیر
 ـ سخنور (توان)
ـ  کوچکها

موقعیت جغرافیایی :

طبق تخمین ها ، شمار پیروان اقلیت مذهبی یزیدیه در میان کردهای عراق بین 100 تا 500 هزار نفر است که در منطقه سنجار در حدود پانصد کیلو متری شمال غربی بغداد سکونت دارند . پیروان این مذهب علاوه بر عراق ، در سوریه ، ترکیه ، ارمنستان ، ایران ، گرجستان و آلمان پراکنده اند . میزان معتقدان این مذهب در سراسر جهان بالغ بر 800 هزار نفر است . تنها در آلمان 45 هزار نفر یزیدی زندگی می کنند .



منابع :
ـ نشریه پژوهشی و علمی دانش سرای عالی شماره 1 ادبیات و علوم انسانی (مقاله ٔ خانم کامران مقدم )
ـ لغت نامه دهخدا
ـ ویکی‌پدیا