آشنایی با فراماسونری - بخش هفتم (27 خرداد)
فراماسونری در ایران ، بخش دوم
نخستین فراماسونرها در ایران
آشنایی با فراماسون ـ بخش چهارم
فراماسونری در ایران تاریخچۀ روشنی ندارد .
آگاهی کنونی پیرامون فعالیت فراماسونری در ایران و چگونگی تاسیس نخستین حلقه ها و محافل ماسونی و نیز نخستین اعضای ایرانی فراماسونری ، بسیار اندک است و تازه همین آگاهی های اندک را نیز به شیوه های غیر انتقادی و نا مستند تدوین کرده اند .
قدیمی ترین نوشته هایی که دربارۀ فراماسونری به زبان فارسی در دست است ، نشان می دهد که تعبیراتی مانند « جادوگر خانه » ، « شیطان خانه » ، « خانه فراموشان » ، و « فراموشخانه » را برای فراماسونری استعمال کرده اند .
فراموشخانه که به جای فراماسونری ، از سوی خود ماسون ها هم پذیرفته شده بود به سرعت در میان ایرانیان رواج یافت ، در باور عموم از دیر باز تداعی کننده جای مخوفی بود که ارتباطی با فراماسونری نداشت .
شاید وجود همین تصور از فراماسونری به عنوان محفلی سری و مخوف ، بیش از هر عامل دیگری در عدم شناسایی آن موثر افتاده باشد .
در کنار چنین تصوری که بیشتر در ذهن عوام شکل گرفته بود ، به نظر بعضی از فضلای آن دوره ،
فراموشخانه خانه هایی بود که در آن عجایبی همچون « معالجه بوسیله احکام سحر و جادو » و نگرش خرافه آمیز به مقولاتی نظیر کیمیا و سیمیا و ریمیا جریان داشت و آنان « در حمق و بلاهت » سیر می کردند .
مخالفت با دین ، خصوصاً دین اسلام ، حفظ اسرار ، تشریفات شبه آیینی ، و ظاهر نمایی در رعایت اخلاق از مشخصات بارزی است که نویسندگان آن دوران از فراماسونری ذکر می کنند که نمونه ای از آن در قسمت قبل فراماسونری در ایران ذکر گردید.
به هر ترتیب در مورد اینکه اولین فراماسونری ایرانی کیست میان مورخان ایرانی اختلاف نظر وجود دارد.
کسانی همچون دکتر فقیه حقانی (معاون پژوهشی موسسه مطالعات تاریخ معاصرایران) اولین فراماسونری ایران را میرزا حسن خان ایلچی میداند .
اسمائیل رائین اولین فراماسونر ایرانی را میرزا عسگر خان ارومی افشار ذکر میکند .
اخیرا مقاله هایی در شبکه خبر آنلاین و برخی شبکه های دیکر خبری به نقل از مجله یغما منتشر شد ، که در آن اولین فراماسون ایران میرزا صالح شیرازی نامیده شده و از طرفی میدانیم از قدیم الایام نیز مشهور بوده که اولین فراماسون ایرانی میرزا ملکم خان بوده است .
به هر طریق اینکه چه کسی اولین فراماسونری ایران بوده از آن جهت مهم است که بدانیم اولین فراماسونرهای ایرانی چه اقداماتی را انجام داده و چطور فراماسونری را وارد ایران کرده اند .
لذا سرگذشت هر 3 شخصیت نام برده شده در بالا یعنی :
1 ـ میرزا عسگر خان ارومی افشار
2 ـ میرزا ابوالحسن خان ایلچی
3 ـ مهندس میرزا صالح شیرازی کازرونی
را مورد مطالعه قرار داده و برخی از اعمال آنان را ذکر میکنیم .
و سپس به تشکیل نخستین محفل فراماسونری در ایران می پردازیم و آنگاه بناهای اصلی فراماسونری در ایران را نام می بریم.
میرزا عسگر خان ارومی افشار
میرزا عسگر خان ارومی افشار سفیر فوق العاده ایران در دربار ناپلئون ، شاید نخستین ایرانی صاحب مقام و با شخصیتی است که به عضویت فراماسونری در آمده است .
دایرۀ المعارف فراماسونری ، تاریخ مفصل فراماسونری « گاولد » و پنج تاریخ معتبر دیگر فراماسونری همه متفق القولند که وی اولین ایرانی است که به عضویت فراماسونری جهانی در آمده است .
قبل از او ایرانیانی که به هندوستان سفر کرده بودند ، عضو لژهای ماسونی هند بوده اند ، ولی چون در سازمانهای دولتی و دربار ایران دارای مقام و منزلت نبودند نام آنها در ردیف فراماسونریهای اولیه و برجسته ایرانی ذکر نشده است .
عضویت میرزا عسگرخان در لژ ماسونی وابسته به انگلستان از آن جهت مهم و قابل توجه است ، که وی هنگام به عضویت فراماسونری در آمد که از طرف فتحعلی شاه بزرگترین ماموریت سیاسی به او محول شده بود .
در این ماموریت خطیر او موظف بود ناپلئون و فرانسه ررا با ایران متحد سازد و جبهه ای علیه انگلیس و روس بوجود آورد .
ولی سه ماه پس از ورود به پاریس گرفتار لژ ماسونی شد و به جای فعالیت به نفع ایران ، به حلقه عبودیت و فرمانبرداری استاد اعظم گراند لژ اسکاتلند را بگردن نهاد .
این واقعه در زمانی روی داد که فتحعلی شاه در اثر جنگهای چندین ساله با روسیه از پا در آمده و درصدد یافتن متحد خارجی برای مقابله با روسیه مهاجم بود ، و از این رو ابتدا دست بدامان انگلستان شد .
گر چه انگلیسها به او جواب موافق دادند ، ولی شرط اتحاد را واگذاری تمام بنادر دریای مازندران و ساختن استحکامات در بوشهر و تصرف جزیره خارک دانستند .
فتحعلی شاه که نمی توانست مطامع بریتانیا را برآورد ناچار از دوستی با آنها چشم پوشید و در صدد پیدا کردن دوست دیگری برآمد .
در همین موقع ناپلئون برای رسیدن به دریای هند در حوزه مدیترانه و امپراطوری عثمانی نفوذ کرده و درصدد تهیه اطلاعاتی از کشور ایران بود .
فتحعلی شاه که قبلاً از خلیفه گری ارامنه اوچ کلیسا ، اطلاعات زیادی درباره اروپا و ناپلئون بدست آورده بود ، وی را بهترین متحد خود و کشور خویش تشخیص داده و بوسیله سفیر فرانسه در استلامبول نامه ای برای ناپلئن فرستاد .
قبل از آنکه نامه فتحعلی شاه به ناپلئون برسد ، پادشاه فرانسه « ایده ژوبر » مترجم و منشی دربار خود و بلافاصله پس از او « رومیو » آجودان مخصوص خودش را روانه ایران کرد . فرستادگان ناپلئون بسرعت زمینه را برای اعزام یک هیئت نظامی به ریاست ژنرال گاردان به ایران فراهم کردند .
دربار ایران این هیئت را با آغوش باز پذیرفت ، و بلافاصله به معاهده « فن کن اشتاین » پیوست ، سرتیپ گاردان فرانسوی بضمیمه گزارشی که درباره انعقاد قرار دادی برای ناپلئون فرستاد ، تاکید کرد که در ایران زمینه بسیار خوبی برای مبارزه قطعی علیه انگلیس و روس فراهم است .
و ناپلئون پس از اطلاع این گزارش به سفیر خویش دستور داد که هر عملی علیه انگلیس لازم بداند انجام بدهد .
گاردان بلافاصله نامه ای به فتحعلی شاه نوشت و به او اعلام داشت که :
« ... امپراطوری فرانسه می خواهد ، هر نوع تجارتی بین ایران و انگلیس منقطع گردد و تمام عمال و کارگزاران این مملکت از جمیع بلاد و بنادر ایران طرد شوند و مراسلاتی که بین انگلستان و هندوستان از راه ایران به عمل می آید ، توسط اولیای امور ایران ضبط و مفتوح بشود ... »
فتحعلی شاه بدون درنگ شروع به اجرای مفاد قرار داد و اجرای خواستهای فرانسه نمود ، اتباع انگلیسی را از ایران اخراج و رابطه سیاسی خود را با انگلستان قطع کرد و سفیر ایران را نیز از بمبئی فراخواند .
پس از این مقدمات ، قرار دادی بین دولتین ایران و فرانسه منعقد گردید که از طرف ایران صدراعظم و حاجی محمد حسین خان اصفهانی امین الدوله آن را امضاء کردند و فتحعلی شاه پس از امضای آن ، برای ابلاغ مراتب علاقه خود به ناپلئون میرزا عسگر خان افشار ارومی را به همراهی میرزا علی بیگ با یک نامه مودت آمیز روانه پاریس کرد .
عسگر خان با کمال عزت و احترام به دربار امپراطور فرانسه پذیرفته شد و شاه در میان سفرای ممالک خارجه او را در مقام اول قرار داد ، و در مراسم گوناگون وی را مقدم داشت و هر وقت امپراطور یا نخست وزیر و وزیر خارجه فرانسه او را می دید تاکید می نمودند که :
« عنقریب امپراطور متوجه روسیه و مسائل مربوط به ایران خواهد شد » .
در چنین اوضاع و احوالی لژ فراماسونری انگلستان در فرانسه با عجله مقدمات عضویت میرزا عسگرخان را فراهم کرده و تشریفات ماسونی که می بایست در مدت شش ماه انجام گردد در مدت بسیار کوناهی پایان پذیرفت و عسگرخان در روز 24 نوامبر 1808 در لژ «Orderof paris » که اولین لژ تاسیس شده به وسیله گراند لژ اسکاتلند در فرانسه بود ، به عضویت آن پذیرفته شد این لژ که « مادر » همه لژهای اسکاتلند در کشور فرانسه بوده و هست در عرف فراماسونری « Philosophic Scottish rite » نامیده می شود ...
ادامه دارد
ماخذ مقاله:
اسناد فراماسونری در ایران ، جلد اول
فراماسونرب و فراموشخانه ایران ، جلد اول
لطفا بدون ذکر منبع (سایت انجمن کادح ) از این مطالب استفاده نکنید
فراماسونری در ایران (1) | میرزا ملکم خان (1) | مهندس میرزا صالح شیرازی (1) | میرزا عسگر خان ارومی افشار (1) | میرزا حسن خان ایلچی (1)
