| قلم چاپ | اندازه فونت |  |
| |||||
بررسی گوشه ای از جایگاه علمی و مقام روایی بانو زینب کبری(س) : پنجشنبه : 20 آبان 1389
بررسی گوشه ای از جایگاه علمی و مقام روایی بانو زینب کبری(س) چکیده یکی ازبانوان خردمند و فاضل اهل بیت رسول خدا(ص) ، بانو زینب کبری(س) است .او را باید در فصاحت ، بلاغت ، زهد ، عقل ، دانش ، صبر و ... پس از مادرش زهرا(س) سرآمد زنان دانست . اشتهار او به نقش آفرینی در کربلا و در کاروان اسراء و تاثیر حضورش در مغلوبه کردن آثار جنگ طف ، موجب غفلت از دیگر ابعاد شخصیتی وی شده و صبر و شکیبایی بی نظیری که وی در ماجرای کربلا از خود به ثبت و ظهور رسانید جمیع صفات حمیده وی را تحت الشعاع قرار داده است .
مقدمه یا هلالاً لم استتم کمالا هنگامی که به صفحات تاریخ می نگریم در می یابیم حضور مردان در تاریخ بسیار بیشتراز زنان است . بسیارند بانوان بزرگ ، ادیب ، فاضل و خردمند که در لابه لای صفحات تاریک تاریخ به دست فراموشی سپرده شده اند به طوری که تاریخ یا از احوال و آثار و زندگی آنان بی اطلاع است و یا بطور مقطعی و در شرایط خاص مورد توجه قرار گرفته و سپس فراموش شده اند . شاید بتوان گفت که در بسیاری موارد برخی حقایق در مورد آنها به تحریف کشیده شده است . این بی مهری به بانوان فاضل درعرصه تاریخ اسلام نیز به چشم می خورد . با تورقی در میان صفحات کتب تاریخی مربوط به آن عصر می بینیم اکثر مورخین اسلامی به تفصیل اهتمام به بررسی وثبت احوال همسران پیامبر نموده و به شرح وبسط زندگی آنان پرداخته اند اما متاسفانه از شرح حال برخی از زنان صحابه و دختران و زنان خاندان رسالت اخبار زیاد و موثقی در دست نیست . قطعا دلایل زیادی در این خصوص وجود دارد اما از میان آنها به دو نکته می توان اشاره کرد : 1 ـ از بین رفتن کتب و منابع تاریخی حاوی آثار وشرح حال این بزرگان . 2 ـ وجود حیا وعفت که پیوسته مانع از حضور در میان مردان جز به ضرورت شده است . دلایل آن هر چه که بوده به هر حال ما را از دستیابی به تاریخ این بانوان بزرگ محروم کرده است . زینب(س) ، دختر ارشد امیرالمومنین(ع) و فاطمه زهرا(س) یکی از بانوانی است که اگر چه تاریخ درخشیدن بی نظیر او را پس از کشته شدن برادرش در کربلا ، نتوانسته مخدوش یا گم نماید اما از شرح حال این بانوی فاضله فرزانه ، پیش از این واقعه وپس از آن اخبار موثق و زیادی در دست نیست . مورخین حتی در مورد محل دفن وی نیز ـ هم چون مادر بزرگوارش ـ اختلاف نظر دارند 1. تنها در همین برهه کوتاه می توان فضل وکمال وی را بررسی نمود . یعنی از آغازین لحظه قیام او بر تل زینبیه تا بازگشت به مو طن اصلی اش شهر مدینه .در همین زمان است که بلاغت ، فصاحت ، علم ، فضل ، زهد و شجاعت بانو متجلی شد . خطبه های کوفه وشام وی تنها بیانگراحیاسازی دین جدش و تداوم نهضت برادرش نبود بلکه در تبلور این خطبه ها فصاحت وبلاغت وعلم او جاری شد . وی هم چون مادرش زهرا(س) و پدرش علی(ع) با تکیه بر قرآن و علوم نبوی برای تداوم نهضت احیا سازی دین پیامبر اکرم(ص) در معیت امام علی بن الحسین(ع) به استدلال با حاکمان وقت وافشا سازی ماهیت ضد دینی حکومت اموی پرداخت و پس از آن که امور را به برادر زاده خود علی بن الحسین(ع) سپرد هم چون گذشته در تاریخ ناپدید شد . بی تردید تاثیر شگرف حضور زینب(س) در کربلا ودر کاروان اسرا ونقش وی در مغلوبه کردن آثار جنگ طف ، منظور نظر بسیاری بطور خاص و عام بوده وبررسی شده است . این مقاله قصد دارد تنها به گو شه ای از جایگاه علمی و مقام روایی حضرت زینب کبری(س) در شش بخش از منابع معتبر و معاصر شیعی و اهل سنت بپردازد : 1 ـ جایگاه علمی زینب کبری(س) 2 ـ بانوی روای 3 ـ زینب کبری(س) و اخبار عاشورا 4 ـ کسانی که زینب(س) از آنها روایت کرده است . 5 ـ آنان که از او روایت کرده اند . 6 ـ برخی از احادیث مروی از زینب(س) امید است این نوشته گامی ـ هر چند کم وناتوان ـ در جهت شناسایی عقیله بنی هاشم(س)باشد . جایگاه علمی زینب کبری(س) زینب ، زینت پدر ، دختر امیرالمومنین علی بن ابیطالب( عبد مناف ) بن عبدالمطلب بن هاشم قرشی هاشمی ، مادرش فاطمه زهرا(س) ، دخت گرامی رسول خدا(ص) است . در زمان حیات پیامبر به دنیا آمد . نیه اش ام کلثوم ،ام عبدالله و ام الحسن است . برایش کنیه های مخصوصی هم چون ام المصایب ، ام الرزایا ، ام النوایب ذکر کرده اند2. هاشمیان در تاریخ او را " عقیله" 3 خود معرفی می کنند و این لقب منحصراً به زینب کبری(س) تعلق دارد 4. لقب دیگری را نیز به وی اختصاص داده اند که بازگو کننده علم و فضل فراوان او است ، "لبیبه " 5. نام مبارکش به وسیله جبرییل بر رسول خدا(ص) عرضه شد و پیامبر فرمود : وصیت می کنم حاضران و غایبان را که حرمت این دختر را پاس دارید ، همانا وی به خدیجه کبری مانند است 6. در خانۀ وحی در دامان فاطمه(س) و علی(ع) دوران عمر را سپری نمود تا آن که پدر ، بنا بر صلاح امت ، در کوفه رحل اقامت گزید . آن گاه بود که کوفیان متوجه مرواریدی در صدف بیت علی(ع) گشتند . زنهای کوفه توسط شوهرانشان از امیرالمومنین(ع) خواهش کردند که اجازه فرماید حضور زینب( س ) شرفیاب شده و از علم او بهره مند گردند . امیرالمومنین(ع) اذن فرمود ، زنها می آمدند و تفسیر قرآن مجید را از زینب(س) فرا می گرفتند7. این اوّلین تجلی دانش زینب کبری(س) در جامعه آن روز مسلمین بود . اجازۀ امیرالمومنین(ع) به دانش آموز مکتبش برای تفسیر قرآن به زنان کوفه ، خود بالاترین سند محکم برای بیان جایگاه والای علم این بانوست . امّا پس از آن بهترین سند در بیان جایگاه رفیع علمی وی ، کلام معصوم معاصر او ، امام علی بن الحسین(ع) است . امام سجاد(ع) پس از خطبۀ عمه بزرگوارش در شهر کوفه می فرماید : "... اَنتِ بِحَمدِ الله عالِمَۀ غیر مُعَّلِمۀٌ وَ فَهِمَۀٌ غَیر مُفّهمۀٌ "8 . تو بحمد الله عالم آموزگار نادیده و خردمند نیاموخته هستی ! با تکیه بر این کلام معصوم ، بی تردید می توان گفت زینب کبری(س) متعلم به علوم اکتسابی نبوده بلکه بدون واسطه علم را دریافت کرده است و این عجیب نیست چرا که این خاندان از ازل خزّان علم و معادن حکمت بوده اند ! 9 شاید به دلیل همین ویژگی است که برخی معتقدند عقیله بنی هاشم دارای علم منایا و بلایا بوده است 10. نکته دیگر در بیان مقام علمی زینب(س) این است که به نظر می رسد کلام او با یزید در مورد تعداد کشته شدگان سپاه کوفه تکیه بر مقام علمی وی دارد . آنجا که یزید گفت : حسین با یارانش به کوفه آمد و ما به آنها تاختیم . آنها در حالی که به یکدیگر پناهنده شده بودند ما همه را کشتیم . زینب(س) بی درنگ فرمود : ای دروغگو !شمشیر برادرم خانه ای را درکوفه نگذاشته مگر اینکه اهل آن گریانند 11. با عنایت به اینکه غلو و زیاده گویی در کلام خاندان نبوت جایی ندارد و دقت به این موضوع که زینب ( س ) تمامی خانه های کوفه را در سخن خویش، بدون استثناء عزادار شمشیر امام حسین بن علی(ع) دانسته و تذکر این نکته که در آخرین وداع سیدالشهداء(ع) با اهل بیت ، آنان از جانب او مامور به استقرار در خیام شدند و پس از کشته شدنش از خیمه بیرون آمدند ، می توان گفت این اطلاع دقیق و آگاهی از حجم عظیم کشته شدگان سپاه کوفه تکیه برعلم غیر طبیعی آن مخدره دارد . اما نکته آخر آنکه در کتاب کمال الدین و تمام النعمه ، در باب توقیعات ، مرحوم شیخ صدوق ( ا علی الله مقامه ) حدیثی از حکیمه خاتون دختر امام جواد(ع) و عمه بزرگوار امام عصر(عج) نقل می کند و ضمن آن یاد آور می شود : حسین( ع ) وصایای خود را در ظاهر به خواهرش زینب(س) سپرد برای پنهان کردن امامت پسرش علی بن الحسین(ع) 12( و در امان ماندن جان او ) . این را نیز دلیل دیگری برای تبیین جایگاه رفیع علم عقیله بنی هاشم می توان شمرد چرا که ازسوی امام حسین بن علی(ع) محرم سر ولایت و پاسبان آن گشت13 . از علم و فضل این بانوی ارجمند هر چه گفته شود قطره ای از دریاست . آن چنان که سید محسن امین در اعیان شیعه در توصیف او می گوید : جلالت شان و مقامش ، بلندی مقام و منزلتش ، قوه استدلال و برتری عقلش و ثبات و پایداریش را از خطبه هایش در کوفه می توان ادراک کرد . فصاحت زبان و بلاغت کلامش در خطبه های کوفه و شام و ... چنان است که گویا از زبان پدرش امیرالمومنین(ع) سخن می گوید14 . بانوی راوی گنجینه علوم و معارف رسول خدا(ص) و خاندان پاکش مجموعه ای از احادیث و روایاتی است که از طریق راویان و محدثین موثق و متعدد به دست ما رسیده است . اینکه کدام حدیث جز احادیث معتبر است و یا اینکه آیا راویان آن موثق بوده اند یا از نه ، علوم گسترده ای را همچون علم حدیث و علم رجال به خود اختصاص داده که بحث دربارۀ آنها در این مجال کوتاه نمی گنجد . امّا آنچه که ذکر آن خالی از لطف نیست ، نقش مهم و ارزنده ای است که هر یک از محدثین و راویان حدیث در انتشار و انتقال علوم و اسرار معارف محمدی(ص) و استمرار دین مبین اسلام و مذهب ناب تشیع جعفری ایفا کرده اند . بطوری که بدون تردید می توان گفت اکثر احکام شرعیۀ اسلام و علوم و معارف شیعه مدیون آنها و احادیث نقل شده از آنها ست . سلسله راویانی که از پیامبر خاتم(ص) و دختر گرامی(س) و وصی بزرگوارش امیرالمومنین(ع) و فرزندان معصومشان و هم چنین بعضی از صحابه همچون سلمان ، مقداد ، ابوذر و برخی از همسران پیغمبر مانند ام سلمه ـ با واسطه های اندک و یا بدون واسطه ـ حدیث یا احادیثی را روایت نموده اند ، به لحاظ صحت روایت و مستند بودن احادیث شان ، بسیار مورد توجه علما ، فقها و دانشمندان قرار گرفته اند . زینب کبری(س) یکی از راویان مورد وثوق شیعه است که بدون واسطه به بیت زهرا(س) وعلی(ع) متصل بوده . " محدثه " یکی از القابی است که برای بانو ذکر شده و این خود به تنهایی بیانگر نقش وی در نقل احادیث و روایات است . اگر چه از روایات منقول از وی اطلاع زیادی در دست نیست امّا همان روایات معدود باقی مانده از آن حضرت بیانگر مقام روایی وی است. اکنون به گوشه ای از گواهی مورخان ، علما و محدثین در شهادت به مقام روایی زینب(س) اشاره می کنیم . 1 ـ ابن سعد در طبقات الکبری ، زینب(س) را جزء راویانی ذکر می کند که از همسران پیامبر و دیگران ( و آنها از پیامبر(ص) ) نقل حدیث کرده اند 15 . 2 ـ علامه جعفر نقدی به نقل از عمادالمحدثین آورده که او ( زینب کبری ) از مادرش روایت می کرده است 16 . مرحوم طبرسی در اعلام الوری بر این قول تاکید دارد و می گوید او از مادرش فاطمه(س) حدیث نقل می کرده است 17 . 3 ـ علامه مامقانی او را از نساء حدیث شمرده و دربارۀ آن علیا مخدره می نویسد : صدوق او را در مشیّخه نام برده است ... و ابن اثیر در اسدالغابه او را از صحابه دانسته ... و من می گویم : « زَینَبُ ، وَ ما زَینَبُ وَ ما اَدریکَ ما زَینَبُ ، هِیَ عَقیلَۀُ بَنی هاشِمٍ وَ قَد حازَت مِنَ الصِّفاتِ الحَمیدَۀِ ما لم یَحزها بَعدَ اُمّّها حتی حق ان یقال هی الصدیقه الصغری » تا جایی که اگر او را صدیقه صغری بخوانیم حق گفته ایم »18. 4 ـ ابوالفرج اصفهانی صاحب مقاتل الطالبیین در مورد آن حضرت از ابن عباس اینگونه می نویسد که : "حدثنا عقیلتنا " ، " عقیله ما برایمان روایت کرد " 19. 5 ـ ابن اثیر نام زینب(س) را در زمرۀ اصحاب رسول الله ذکر کرده و دربارۀ او می گوید : « کانَت زَینَبُ إمرَإۀٌ عاقِلَۀً لبیبَۀَ جَزلَۀً ... و کلامها لیزید مشهور مذکور فی التاریخ ، و هو یدل علی عقل و قوۀ جنان »20 زینب زنی عاقل ، خردمند و با منطق قوی بود ... و سخن او با یزید ، مشهور و مذکور در تاریخ است و این سخنان دلیل بر قدرت عقل و قوه منطق اوست . با استناد به احادیث نقل شده از عقیله بنی هاشم و سخن محدثین و مورخین بزرگ شیعه و سنی در مقام روایی آن حضرت ، می توان گفت این بانوی بزرگ ، جزء محدثات 21 بی واسطه از بیت وحی بوده است. زینب کبری(س) و اخبار عاشورا پس از حادثه عاشورا ، امویان تلاش های فراوانی در بی اهمیت جلوه دادن ، مخفی کردن ودفن این واقعه کردند. اما علی رغم این تلاش ها ، شرح این واقعه از طریق افراد گوناگونی سینه به سینه نقل شد . افرادی مانند : عبدالله حر جعفی ، دو تن از اصحاب سید الشهداء(ع)که تا ظهر عاشورا در معیت آن حضرت بوده و ظهر روز دهم آن حضرت را ترک کردند ، چند تن از یاران سید الشهدا که بر اثر جراحات زیاد بیهوش شده بودند و از گزند سپاه عمر سعد در امان ماندند ، تعدادی از افراد سپاه عمر سعد و... اینها کسانی بودند که به ذکر وقایع عاشورا پرداختند وگفتار آنان از راه دست نوشته ها یشان یا از سینه ای به سینه دیگر به ابی مخنف ، سید بن طاووس ، محمد بن جریر طبری ، شیخ مفید ، علامه مجلسی ودیگران رسید تا اولین مقاتل معتبر و مکتوب از این طریق به ما برسد . امام علی بن الحسین(ع) و یکایک بانوان حرم حسینی و اسراء باز مانده این کاروان نیز نقش شگرفی در خنثی کردن تلاشهای امویان و بازگو کردن وقایع عاشورا داشتند . این بزرگواران از هر فرصتی برای شرح جزییات ما وقع این قیام از ـ نامه نگاری ها و دعوت کوفیان تا قتل سیدالشهداء(ع) و اصحابش و غارت اموال و صدمه خوردن کودکان و اهل حرم ـ استفاده کرده به تبیین مبانی قیام سیدالشهداء (ع) پرداختند . یکی از راویان این واقعه ـ که شاهد حوادث اسفناک کربلا بود ـ زینب کبری(س) است . او خود عامل اصلی اقامه عزا در میان زنان مدینه بود . اما عمر کوتاه بانو و فشار و خفقان موجود از سوی حکومت بنی امیه در این خصوص ، ما را از دسترسی به اسرار نهفته در سینه آن بزرگوار محروم کرده به طوری که دستیابی به اخبارعاشورا ، منقول از زینب کبری(س) بسیار محدود است . حدیث طولانی ام ایمن یکی از احادیثی است که زینب(س) در روز عاشورا برای علی بن الحسین(ع) بازگو کرد . این حدیث در کتاب کامل الزیارات ابن قولویه به طور کامل نقل شده و طی آن برخی از مصایب و ظلمهای وارد بر خاندان وحی که جبرییل برای رسول خدا (ص) بازگو نمود ، بیان شده است22 . کسانی که بانو از آنها روایت کرده است شاید بتوان گفت به دلیل زمان کوتاه زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) و جوحاکم بر شهر مدینه واوضاع سیاسی زمان ، خصوصاً پس از رحلت نبی مکرم اسلام ، زینب کبری(س) از جمله راویان معدود و اندکی است که احادیثی را از حضرت فاطمه زهرا(س) نقل کرده . از جمله احادیثی که او از مادرش زهرا(س) نقل کرده خطبه مشهور فدکیه است که در این مجال اشاره مختصری به سند آن می کنیم : شیخ صدوق( اعلی الله مقامه ) در" علل الشرایع" و هم چنین" من لا یحضر الفقیه" خطبه فدکیه حضرت فاطمه زهرا(س) را با سه سند مختلف ذکر می کند که در هر سه آنها سر سلسله روات ، عقیلۀ بنی هاشم است . در اینجا به سلسله راویان یکی از این سندها اشاره می شود : « حدثنا محمدبن موسی بن المتوکل ، قال حدثنا علی بن الحسین السعد آبادی ،عن احمد بن ابی عبدالله البرقی ،عن اسماعیل بن مهران ، عن احمد بن محمد بن جابر ، عن زینب بنت علی ، قالت ، قالت فاطمه فی خطبتها ... 23 » در تایید نقل شیخ در علل الشرایع ، ابوالفرج اصفهانی در کتاب مقاتلش این گونه آورده است:« العقیلۀُ هی التی رُوِیَ ابن عباس ، کلام فاطمه فی فدک 24» ، عقیله همان است که ابن عباس کلام فاطمه را در مورد فدک از او روایت کرده است . ابن ابی الحدید معتزلی نیز در شرح نهج البلاغه اش ( کتاب 45 ) در توضیح این عبارت امیرالمومنین (ع) : « بَلی کانَت فی ایدینا فدک » می نویسد : « قال ابوبکر ، حدثنی محمد بن زکریاء ، قال حدثنی جعفر بن محمد عمارۀ الکندی ، قال حدثنی ابی ، عن الحسین بن صالح بن حی ، قال حدثنی رجلان من بنی هاشم ، عن زینب بنت علی ابن ابیطالب علیه السلام .... ادامه خطبه 25 » به هر حال به گواهی تاریخ و آنچه به دست ما رسیده ، زینب کبری(س) یکی از راویان اصلی خطبه غّرای حضرت زهرا (س) در خصوص فدک است . دیگر کسانی که آن حضرت از آنها روایت نقل کرده و در سلسله روات حدیث کم و بیش به آنها اشاره شده عبارتند از : ـ علی بن ابیطالب(ع)26 ـ امام حسن مجتبی(ع)27 ـ اباعبدالله الحسین(ع) 28 ـ همسران پیامبر(ص) 29 ـ ام ایمن 30 ـ ام هانی 31 ـ اسماء بنت عمیس 32 و ..... آنان که از او روایت کرده اند از میان کسانی که از او روایت نقل کرده اند می توان به روایات نقل شده از امام زین العابدین(ع) اشاره کرد33 . در اینجا به اختصار اشاره ای می کنیم به نام کسانی که به جز امام چهارم ، از او نقل حدیث کرده اند و تاریخ نام ایشان را ذکر کرده است ، ؛ کسانی هم چون : ـ فاطمه ، بنت حسین بن علی بن ابیطالب(ع) 34 ـ عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب مشهور به ابن عباس35 ـ زید بن علی بن حسین 36 ـ احمد بن محمد بن جابر 37 ـ عطا بن سایب 38 ـ محمد بن عمرو 39 ـ عبّاد عامری 40 ـ جابر بن عبدالله انصاری 41 ـ عبدالله بن جعفر و ... 42 برخی از احادیث مروی ازعلیا مخدره ، زینب کبری همانطور که گفته شد به دلیل عمر کوتاه بانو ، خفقان حکومت بنی امیه ، درگیری برادر بزرگوارش با آل امیه و همراه بودن این بزرگوار در اکثر لحظات با برادر، احادیث نقل شده از وی در تاریخ آن چنان که در خور مقام علمی و روایی آن عزیز است ، به چشم نمی خورد اما از میان همان تعداد احادیث اندک نقل شده ، دُرَرِ گرانبهایی به دست شیعه رسیده که از میان آنها می توان به احادیث زیر اشاره نمود : 1 ـ حدیث نزول مایده بر مادرش زهرای اطهر 43 2 ـ حدیث الجار ثم الدار44 3 ـ حدیث مشتمل بر کیفیت دفن پدر بزرگوارش45 4 ـ حدیث متضمن بر کیفیت ولادت برادرش امام حسین بن علی(ع) 46 5 ـ حدیث ام ایمن 47 و احادیث دیگر در پایان من باب تیمن حدیثی ـ مشهور به فاطمیات48 ـ از بانو عقیله بنی هاشم (س) تقدیم می کنیم . امیداست تمامی شیعیان از گنجینه ارزشمند آل الرسول(ص) بهرمند گردند . « ... عن فاطمه بنت السجاد علی بن الحسین علیه السلام ، عن فاطمه بنت ابی عبدالله الحسین علیه السلام ، عن زینب بنت امیرالمومنین علی علیه السلام ، عن فاطمه بنت رسول الله صلوات الله علیه ، قالت ، اَلا مَن ماتَ علی حُبّ آل مُحَّمد(ص) مات شهیدا 49 » « ... نقل کرد زینب دختر امیرالمومنین علی(ع)از فاطمه بنت رسول خدا(ص) که گفت : بدانید ، هر کس بر دوستی آل محمد(ص) بمیرد شهید است . » لطفا بدون ذکر منبع از این مطالب استفاده نکنید
پاورقی ها : 1 ـ نویسنده اعیان الشیعه مقبره حضرت زینب را در مدینه می داند ( اعیان الشیعه ، ج 7 ، ص 140 ) ، ابن عساکر، عبیدلی و دیگران مدفن او را در مصر دانسته اند ( دایره المعارف تشیع ، ج 8 ، ص 603 و 602 ) و برخی از علمای شیعه شام را مدفن وی می دانند ( شام سرزمین خاطره ها ، ص 215 ) 2 ـ محدثات شیعه ، ص 193 3 ـ عقیله : جمع عقایل من النساء : الکریمۀ المخدره ( بانوی گرامی و مخدره ) المنجد 4 ـ مقاتل ، ص 91 5 ـ اللبیب ، جمع البّاء ، م لبیبه ، جمع لبیبات و لبایب ، العاقل ، ( خردمند ) المنجد 6 ـ ریاحین الشریعه ، ج 3 ، ص 38 7 ـ خصایص الزینبیه ، ص 82 ـ زندگانی زینب کبری ، عبدالحسین دستغیب ، ص 10 8 ـ احتجاج ، شیخ طبرسی ، ج 2 ، ص 31 ـ مقتل مقرم ، عبدالرزاق مقرم ، ص 405 و404 9 ـ زیارت جامعه کبیره 10 ـ زینب کبری ، ص 58 11 ـ خاتون دو سرا ، ص 240 12 ـ کمال الدین و تمام النعمه ، ج 2 ، باب توقیعات ، حدیث 24 ، ص 178 13 ـ البته لازم به ذکر است که امام علی بن الحسین(ع) بی شک از طریق علم لَدنی تمامی وصایا و اسرار ولایت و امامت را از پدر در لحظۀ شهادت امام حسین(ع) به ارث برده و مقام امامت به ایشان واگذار گردیده است. 14 ـ اعیان الشیعه ، سید محسن امین ، ج 7 ، ص 137 15 ـ الطبقات الکبری ، ابن سعد ، ج 8 ، ص 461 16 ـ زینب کبری ، علامه نقدی ، ص 57 17 ـ اعلام الوری ، ص 294 18 ـ تنقیح المقال ، ج 3 ، ص 79 19 ـ مقاتل الطالبیین ، ص 91 20 ـ اسد الغابۀ ، ج 5 ، ص 300 21 ـ زنان راوی احادیث 22 ـ کامل الزیارات ، ص 566 الی 571 23 ـ علل الشرایع ، ج 1 ، ص 330 ـ من لا یحضر الفقیه ، ج 3 ، ص 567 24 ـ 24 ـ مقاتل الطالبیین ، ص 91 25 ـ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 21 ، ص 211 26 ـ زینب کبری ، ص57 27 ـ همان 28 ـ همان 29 ـ الطبقات الکبری ، ابن سعد ، ج 8 ، ص 461 30 ـ کامل الزیارات ، ابن قولویه قمی ، ص 567 31 ـ زینب کبری ، ص57 32 ـ محدثات شیعه ، ص 198 33 ـ کامل الزیارات ، ص 567 34 ـ عوالم ، ج 21 ، ص 345 35 ـ مقاتل الطالبیین ، ص 91 36 ـ بحار الانوار ، ج 29 ، ص 239 37 ـ علل الشرایع ، ج 1 ، ص321 و 320 38 ـ محدثات شیعه ، ص 198 39 ـ همان 40 ـ همان 41 ـ همان 42 ـ زینب کبری ، ص57 43 ـ ثاقب فی المناقب ، ص 296 و295 44 ـ زینب کبری ، ص63 45 ـ کامل الزیارات ،ابن قولویه قمی ، ص 567 46 ـ زینب کبری ، ص63 47 ـ کامل الزیارات ، ص 566 الی 571 48 ـ علت شهرت این حدیث به حدیث فاطمیات این است که تمامی راویان آن به جز دو تن همگی فاطمه نام دارند . 49 ـ عوالم ، ج 21 ، ص 345 مجله علمی پژوهشی سفینه،سال ششم ، شماره 22 ، بهار1388 ، نویسنده مهدی مومنی لطفا بدون ذکر منبع از این مطالب استفاده نکنید |